علف های هرز
علف های هرز 
قالب وبلاگ
نويسندگان

غلات : cereal     

به گروهی از گیاهان خانواده گندمیان Gramineae یا  poaceaeگفته می شود که به منظور دانه کشت می شوند مهمترین غلات که به آنها اشاره می شود شامل گندم ، جو ، برنج ،ذرت ، سورگم ، چاودار،یولاف و ارزنها می باشد.

اهمیت غلات:

غلات اولین خانواده ای است که گیاهان آن اهلی شده اند و جزء مهمترین محصولات زراعی بشر هم از نظر سطح زیر کشت و تولید کل و هم از نظر ارزش و اهمیت اقتصادی ، سیاسی، غذایی و غیره می باشد . خصوصیاتی که باعث شده است غلات چنین جایگاه مهمی را دربین محصولات دیگر پیدا کند به شرح ذیل است :

1) نقش غلات در تأمین غذای روزانه مردم : 000/350 گونه گیاهی وجود داردکه تنها کمتر از 300 گونه گیاهی برای تولید غذا استفاده می شود در سطح دنیا حدود 50 گونه فعالانه کشت و کار می شود و حدود 17 گونه 90% از غذای مردم را فراهم کرده و حدود 75% از کل زمین های زراعی کره زمین را اشغال می کند 8تا از غلات ذکر شده بالا 56% از انرژی غذایی و 50 % از پروتئین مصرفی مردم دنیا را فراهم می کند .

البته بیشتر جمعیت دنیا وابسته به دوگیاه زراعی  یعنی گندم و برنج هستند.

4

به طور کلی گندم و برنج و ذرت با هم 3  تولید غلات دنیا را تشکیل می دهند.

 

2) نقش غلات در تأمین پروتئین : در صد پروتئین غلات به طور متوسط حدود 12% است .

3) قدرت تطابق زیاد این گیاهان با شرط اقلیمی متفاوت (سازگاری).

4) توقع نسبتاً کم این گیاهان با اندک عملیات کاشت می توان این ها را کشت کرد.

5) انبار داری و نحوه استفاده از آنها ساده است

اهمیت گسترش جهانی گندم باعث شده است که سنبله گندم را به عنوان الگو غذا در جهان بشناسند به عنوان مثال الگوی سازمان خوار بار جهانی (FAO ) یک سنبله ریشکدارگندم ،با شعار بگذارید نان وجود داشته باشد است برنامه توسعه سازمان ملل (UNDP) جهان را در احاطه دو سنبله گندم نشان میدهد  ( آرام آورده شود) هیچ وعده غذایی نیست که گندم یافرآورده های آردی گندم در آن بکار نرفته باشد .

 

 

* غلات به دو دسته عمده تقسیم می شوند و همه آنها یکساله هستند :

1)  غلات فصل سرد : شامل گندم , جو , چاودار و یولاف که در پاییز یا اوایل بهار کاشت شده و اواخر بهار یا تابستان برداشت می شود

2)  غلات فصل گرم : مانند ذرت , برنج , سورگم و ارزن که در بهار پس از رفع خطر سرما کاشته شده و در تابستان برداشت می شوند

 

* گندم : TRITICUM aestivum         

گندم مهمترین غله دنیاست و به عبارتی مهمترین محصول زراعی دنیاست گندم محصولی است که انتشار جهانی دارد .

 

دلایل اهمیت گندم :

1)  گندم تنها گیاهی است که خاصیت نانوایی دارد بدلیل داشتن گلوتن خاصیت ورآمدگی دارد .

2)  نیاز آبی درفصلی است که در مناطق خشک و نیمه خشک بر

 فصل بارندگی این مناطق انطباق نسبی دارد.

گندم اولین گیاهی است که بوسیله بشر اهلی شده است و مبداء

 گندم منطقه خاورمیانه به خصوص غرب ایران در منطقه بین النهرین است .

حدود 90% گندمهای زراعی از نوع هگزاپلوئید هستند.

گیاهشناسی گندم :

دانه غلات از نوع گندمه خشک (Cariopsis )   می باشد . گندم گیاهی تک لپه و قسمت اعظم دانه را نشاسته تشکیل می دهد و یکساله می باشد . دارای 2 نوع ریشه اولیه و ثانویه است ریشه های اولیه از جنین منشاء می گیرند و نقش آنها در مراحل اولیه رشد گیاه است . ریشه های ثانویه از طوقه گیاه منشاء می گیرند و طویل و به صورت افشان هستند و نقش اصلی را در زندگی گیاه دارند .ساقه معمولاً از نوع تو خالی یا ما شوره ای است . ساقه غلات عمدتاً علفی و بند بند است معمولاً فاصله گره ها از قاعده ساقه به طرف بالا افزایش پیدا می کند در روی هر ساقه گندم معمولاً تعداد 8-7 برگ که از محل گره های ساقه خارج شده و به طور متناوب و یک در میان در طول ساقه قرار گرفته اند وجود دارد.

روی ساقه را غلاف برگه گرفته است معمولاً دمبرگ ندارند در محل اتصال پهنک برگ به غلاف یک زائده غشاء مانند دیده می شود بنام لیگول (Ligula ) یا زبانک وجود دارد در طرفین اتصال پهنک به غلاف دو زائده بنام گوشوارک یا (Stipule )دیده می شود.

گل آذین این گیاه سنبله (spike ) است جنس تریتیکم با داشتن 5-2 گل در یک سنبلچه از بقیه غلات متمایز می شود هر سنبله یک محور زیگزاگ مانند بنام (Rachis ) دارد که در دو طرف تعداد زیادی سنبلچه یا سنبلک (Spikelet  ) وجود دارد محور سنبلچه را Rachilla می نامند در طرفین محور راچیلا دوتا زائده پوششی بنام Glume وجود دارد . هر گل گندم بوسیله دو پوشینک بنام گلومل (Glumel ) احاطه شده است .

که پوشینک تحتانی را لما (Lemma ) و پوشینک فوقانی را پالئا (Palea ) می نامند ،  روی لما در بعضی ارقام گندم ریشک قرار دارد هر گل گندم از 3 پرچم و یک تخمدان با دو کلاله پر

مانند تشکیل شده است . دو زائده در کناره های تخمدان

وجود دارد بنام ( Ludicul ) لوریکول که بعد از آبدار

شدن باعث کنار زدن پوشینه ها می شود .

 

گندم گیاهی خود گشن و درصد دگر گشنی آن کمتر از 4% است و وزن هزار دانه آن 55-30 گرم است .

طبقه بندی و ارقام گندم : گندمها را به روشهای مختلف طبقه بندی می نمایند که عبارتند از :

1)       طبقه بندی زراعی :

 الف) پائیزه : در پاییز کشت می شود و نیاز به ورنالیزاسیون تا 32- درجه تحمل می کند

ب) بهاره : در بهار کشت می شود و نیاز به ورنالیسیون ندارد مقاومت به سرما کم می باشد .

2) طبقه بندی گیاهشناسی :

 الف) سخت و پوشینه دار    ب) سخت و نرمی

                      گندم سخت          مثل گندم دو روم ، تهیه ماکارونی

بر اساس سختی و نرم                  گنـدم نــرم           برای تهیه نان

 

3) طبقه بندی ژنتیکی:

 1) دیپلوئید 140 = n2

 2) تتراپلوئید   28= n2    

 3) هگزا پلوئید 42= n2

بر اساس تعداد کروموزوم گندمهای زراعی 90% از نوع هگزاپلوئید است

1)  گندمهــای ایــران :

1) توده های بومی : در بسیاری از نقاط کشور کشت می شوند تا به حال 700 نوع دیده شده اند این ها نسبت به شرایط منطقه سازگاری زیادی دارند نسبت به امراض و آفات مقاومت خوبی دارند عیب این ها عملکرد پایین است که توانسته اند از طریق به گزینی انواعی که دارای خواص و عملکرد بهتری بودند انتخاب و پس از آزمایش های متعدد به زراعی به عنوان یک رقم خالص بومی به زراعین معرفی می شود مهمترین این گندم ها عبارتند از :

1-  آذر امید طبسی روشن شاه پسند خلیج ریحانی

2)  ارقام خارجی : گندمهایی که از نقاط دیگر وارد شده اند مانند : بزوستایا اپنیا اکووا پنجامو

بزوستایا گندمی بدون ریشک مقاوم به ریزش میزان پروتئین بالا پنجه زنی کم بذر مصرفی 200 کیلو در هکتار تراکم بالا

3) ارقام حاصل از هیبر یداسیون (دورگ گیری ) :بین گندمهای مختلف آزادی قدس اروند داراب دهقان کرج (1و2) مغان (1و2) ناز البز

آزادی از یک رقم مکزیکی با کد 4820 یک رقم محلی تلاقی داده شده است دوباره رقم بدست آمده را با یک مکزیکی تلاقی دادند.

 

* گندم از نظر ارتفاع به سه دسته تقسیم می شوند : 1) پاکوتاه 2) متوسط 3) پابلند

 

پاکوتاه تا cm 90 ارتفاع دارد متوسط 90 تا 120 سانتی متر و پابلند بیش از cm120 ارتفاع دارد.

گندم تنها گیاهی است که خاصیت نانوایی دارد این خاصیت نانوایی به دلیل وجود دو پروتئین گلوتین و گلیادین است . این دو پروتئین در خطور آب تولید گلوتن می کنند که عامل اصلی خاصیت نانوایی گندم است .که گلوتین باعث سختی گندم و گلیادین باعث چسبندگی گندم است به طور کلی خمیر گندم وقتی تخمیر می شود در اثر تخمیر2co تولید می شود و خمیر گندم اجازه خروج 2co را از خود نمی دهد همین باعث ورآمدگی خمیر می شود. مواد تشکیل دهنده گندم : 1) پروتئین 15-10٪   2) نشاسته 71-62٪    3)سلولز 3-2٪       4)چربی ها 2-5/1٪  

پروتئین گندم بیشتر در پوسته و جنین است و در شرایط تنفس میزان پروتئین بیشتر می شود لذا درصد پروتئین با عملکرد نسبت عکس دارد کودازت در افزایش پروتئین نقش مثبت دارد منتها کارایی ازت بستگی به میزان رطوبت قابل دسترس دارد  لذا مسئله اصلی آب است .

* مراحل رشد گندم :

مراحل رشد شامل کلیه تغییرات فنولوژیکی است که زمان کاشت تا برداشت اتفاق می افتد و مراحل رشد برای ارقام و گونه های مختلف تقریباً یکسان است.

1)  مراحل جوانه زدن و سبز شدن : emergenee  stage

جوانه زدن آن مرحله ای است که ریشه چه خارج می شود ولی سبز شدن مرحله ای است که کلؤپتیل به سطح خاک می آید و اولین برگ از آن خارج می شود.

2)  مرحله پنجه زدن : tillering stage

وقتی است که شاخه اصلی 3 برگی شده و شاخه های فرعی شروع به ظاهر شدن می کند.

3)  مرحله ساقه رفتن : shoting stage 

مرحله ای است که اولین گره روی گیاه قابل رؤیت است

4)  مرحله خوشه رفتن : boting stage

مرحله ای است که سنبله داخل غلاف برگ پرچمی قرار دارد و غلاف برگ پرچمی حالت تورم را داشته باشد .(آبستنی)

5) مرحله خوشه دادن :  beading stage  

در این مرحله خوشه (سنبله ) از داخل برگ پرچمی کاملاً خارج می شود .

6) مرحله گل دادن :flowring stage

 در این مرحله پرچمهای گل قابل رؤیت است معمولاً در این مرحله گرده افشانی انجام می شود.

7) مرحله دانه دادن : seeding stage   شامل چند مرحله است :

الف) مرحله آبکی شدن : در این حالت محتویات داخل دانه کاملاً آبکی است ب) مرحله شیری شدن (milk stage ): محتویات داخل دانه حالت شیری رنگ را دارد. ج) مرحله خمیری شدن (soft dough stage ): مرحله خمیری نرم که محتویات داخل دانه زیر ناخن به راحتی نرم می شود . د) سخت شدن ( rippening stage ) : در این مرحله دانه خشک شده و قابل برداشت است .

* عوامل مؤثر در رشد و نمو گندم :

گندم از کاشت تا برداشت دارای چندین مرحله رشدی می باشد که شامل جوانه زنی ، پنجه زنی ، ساقه رفتن ، سمبله رفتن ، گل کردن و رسیدن دانه است که هریک از مراحل گفته شده خود به مراحل جزئی تر قابل تقسیم است این مراحل شرایط خاصی را طلب می کند که به اختصار توضیح داده می شود.

1-    حرارت :

 حداقل درجه حرارت لازم برای جوانه زنی ْ5-3 و مناسب ترین آن 25-20 و حداکثر ْ35 درجه سانتی گراد می باشد ، درجه روز (d.d )مورد نیاز گندم بهاره حدود ْ1900درجه سانتی گراد و پاییز ْ3200 درجه سانتی گراد می باشد . مقاومت به سرمای گندم بستگی به چگونگی سرد شدن هوا در فصل پاییز است هرچه بتدریج سرد شود مقاومت به سرمای گندم بیشتر می شود.

 برای جلوگیری و کاهش خسارت ناشی از دما و حرارت باید چه کارهایی انجام دهیم؟

1)  رقم مناسب با منطقه کشت را انتخاب کنیم : الف) نیاز به ورنالیزاسیون مقاوم به سرما ریشک دار- بودن یا نداشتن ریشک 

2) انتخاب تاریخ کاشت مناسب : تاریخ کاشت باید به نحوی انتخاب شود تا در شروع حالت رکود (روزت ) در گندم در اواخر مرحله پنجه زنی باشد ، پس مرحله پنجه زنی بهترین مرحله برای زمستان گذرانی گندم می باشد که تا این مرحله به d.d 650 نیاز دارد . در بسیاری از آزمایشات که ورنالیزاسیون بین 7-3 درجه سانتی گراد و به مدت یک یا دو هفته می باشد ریشک ها عمدتاً در غلات به عنوان اندام مؤثر در عملکرد مطرح هستند و در بین غلات در گندم بیش از بقیه نقش داشته است .

                       13% مربوطه به سنبله

منابع مواد پرکننده دانه در گندم بدون ریشک                66%برگ پرچمی                         

                                                         21%مربوط به برگ های غیر پرچمی                

                                                      33% از سنبله که 20% مربوط به ریشک

در گندم ریشک دار     33  % از سنبله 

                                  که 20%مربوط به ریشک

 

ریشک یک پهنک تحلیل رفته است و ریشک روی لما قرار دارد.

دلایل اهمیت ریشک در گندم :

1)  ریشک ها در بالاترین قسمت روی گندم قرار دارد و کاملاً در معرض دریافت انرژی خورشید است.

2)  ریشک در زمان پر شدن دانه جوانترین اندام فتوسنتز کننده گیاه هست و اندام های جوان راندمان فتوسنتزی بیشتری دارند.

3)  ریشک ها نزدیکترین عضو فعال فتوسنتز کننده هستند نسبت به دانه و عضوی که نزدیک به سینک (مخزن ) از الویت بیشتری برخوردار است.

4)  در زمان رسیدن فیزیولوژیکی کمک به تعرق و خشک شدن سریعتر دانه می کند.  

گندم ریشک دار در مناطق خشک به عنوان یک صفت مطلوب و قابل قبول می باشد و در مناطق مرطوب داشتن ریشک یک صفت نامطلوب است.

 

2-  رطوبت : 

گندم گیاهی است که از نظر نیاز به آب جزء گیاهان متوسط طبقه بندی می شود در ابتدای فصل رشد جوانه زدن و پنجه زدن نیاز آبی کمی دارد و نسبت به تنش رطوبت حساسیت ندارد حساسترین زمان نیاز گندم به آب در مرحله ساقه رفتن و گلدهی می باشد ، زیرا در این مرحله طرح گل ریخته می شود و اگر تنها در مرحله شروع ساقه رفتن گیاه با خشکی شدید مواجه شود بیش از 50% کاهش عملکرد خواهد داشت گندم وقتی 45% وزن خودش آب جذب کند می تواند جوانه بزند، گندم و جو گیاهانی هستند که در یکنواخت کردن توزیع مصرف آب در مزرعه نقش اساسی دارد و در فصلی که گیاهان دیگر نیاز آبی کمتری دارند و در طول تابستان که گیاهان دیگر به حداکثر نیاز آبی احتیاج دارند طول عمر این گیاهان تمام شده است نیاز آبی

گندم در یک دوره رویشی به طور متوسط بین 5 تا 8 هزار متر مکعب

در هکتار می باشد ، وراندمان آبیاری نیز مطرح است . رطوبت نسبی

محیط نیز بسیار مهم است .کمبود رطوبت نسبی محیط در زمستان

خطر سرمازدگی گندم را افزایش می دهد.

3-  نــور:   

گندم گیاهی روز بلند است و برای به گل رفتن احتیاج به روزهای طولانی دارد و شدت نور در زود رسی گندم و افزایش عملکرد و بالا رفتن کیفیت تأثیر دارد.

هرچه مقدار نفوذ نور به داخل کانوپی گیاه بیشتر باشد احتمال وقوع ورس کمتر می شود و استحکام گیاه بیشتر می شود در گندم میزان فتوسنتز نیز تحت تأثیر شدت وکیفیت نور  است به این معنی که نقطه اشباع نوری در گندم 000/40 تا 000/50 لوکس هست که این میزان حدود 40% نور کامل خورشید در شرایط کشور ماست (شرایط کشور ما 110 هزار تا 140 هزار می باشد شدت نور در

شیوع بیماریهای قارچی در گندم تأثیر دارد و این تأثیر

به علت رطوبت نسبی ایجاد شده بر اثر تشعشع است .

هرچه نور کمتر باشد (ساعات آفتابی کم ) . رطوبت نسبی بیشتر شده و درجه حرارت برای رشد قارچها مناسبتر

می باشند .

4-  خاک :

گندم معمولاً در بافتهای مختلف خاک می روید ولی بهترین بافت برای عملکرد اقتصادی آن در مناطق پر باران شن رسی با مواد آلی فراوان و در مناطق کم باران با آب کافی بافت لیمونی با مواد آلی کافی ، گندم گیاهی نیمه مقاوم در برابر شوری است و PH مناسب برای رشد حدود خنثی و در محدوده 6 تا 5/7 می باشد .

* کود و مواد غذایی مورد نیاز :

امروزه در زراعت غلات از کودهای شیمیایی استفاده می شود چون این کودها به علت بالا بودن انحلال پذیری و همچنین دسترسی آسان کاربرد زیادی داشته ولی این نکته را باید در نظرداشت که کودهای شیمیایی نمی توانند تأمین کننده مواد غذایی برای ادامه حیات موجودات ذره بینی خاک باشند.دادن مداوم و یک جانبه کودهای شیمیایی به خاک سبب کاهش هموس خاک و احتمالاً ایجاد خسارت به خواص فیزیک و شیمیایی آن می شود تعیین مقدار کود شیمیایی توصیه شده برای مصرف به عوامل زیر بستگی دارد :

1) حاصلخیزی خاک 2) مواد شیمیایی داخل خاک 3) مقدار مواد غذایی که توسط گندم از خاک گرفته می شود 4)ضریب استفاده از مواد غذایی خاک و کودهای شیمیایی   5) رطوبت داخل خاک و ویژگی واریته گندم مورد کاشت.

1- 

3

3

3

ازت :  ازت بصورت نیترات و آمونیوم می تواند از طریق ریشه گیاهان جذب شود ,کمبود ازت در خاک موجب رشد ناقص گیاهان و باعث روشن تر شدن رنگ سبز برگها و بالاخره رسیدن اجباری دانه ها می شود و دادن ازت بیش از حد به گیاهان سبب نمو غیر طبیعی در موقع جوانه زنی ,ورس یا خوابیدگی بوته کم شدن مقاومت در برابر سرما و همچنین بیماریها و آفات دیر رسی دانه ها و نامرغوب شدن محصول می گردد . بطورمعمول کودازت به مقدار 200 کیلو گرم بصورت نا خالصدر سه نوبت1 زمان کاشت 1 آن بعد از شروع رشد بهاره و 1 در انتهای ساقه دهی توصیه می شود.

2-  فسفر :  فسفر در اعمال حیاتی و ساختمانی گیاهان نقش بسیار مهمی را باز می کند اهمیت فسفر در ایجاد ریشه های فراوان , پنجه زدن , بالابردن وزن دانه و کیفیت                تشکیل مواد قندی در محصول و حاصلخیزی خاک است کودهای فسفر را باید حتماً قبل از کاشت و برای غلات در پاییز به خاک داد فسفر به صورت کودهای فسفات آمونیوم و سوپر فسفات استفاده می شود کمبود شدید فسفر در گندم ابتدا با ارغوانی و قهوه ای شدن برگهای تحتانی و سپس برگهای فوقانی گیاه ظاهر می شود این علائم ابتدا در رأس است و سپس به طرف قاعده آن ادامه می یابد .

3-   پتاسیم : در خاکهای سنگین اغلب به مقدار توجه و قابل استفاده وجود دارد کودهای پتاسه موجب افزایش مقاومت گیاه در برابر سرما خشکی خوابیدگی و همچنین ذخیره مواد نشاسته ای می شود .

* نیاز کودی گندم :

3

3

ازت : کود ازت به میزان 70 تا 120 کیلو گرم کود به صورت خالص حدود 200 کیلو به صورت غیر   خالص1 به صورت سرک بعد از رشد بهاره 1 بعد از در انتهای ساقه دهی و کود اوره در رشد رویشی بسیار موثر است .

فسفر : به میزان 100 تا 200 کیلو در هکتار قبل از کاشت داده می شود و نقش آن در ریشه دهی و استحکام گیاه می باشد.

علائم کمبود فسفر : رنگ برگها سبز تیره و در قاعده پهنک برگ رنگ بنفش تا ارغوانی دیده می شود سموم قارچ کش برای سیاهکها به نسبت 2 در هزار استفاده می شود و شامل :

نام تجاری

کاربوکسین تیرام                   ویتاواکس یاوینست

 

 

* میزان بذر مصرفی :

بطور معمول 120 تا 180 کیلو بذر در هکتار مصرف می شود و عوامل که در مقدار بذر مؤثر است به شرح زیر است :

1)  رقم گندم 2) وزن هزار دانه  3) تاریخ کاشت  4)درصد خلوص  5) قوه نامیه بذر  6) روش کاشت

 7) نحوه آماده کردن بستر بذر   8) حاصلخیزی خاک

تعداد دانه در هکتار * درصد جوانه زنی * درصد خلوص * وزن هزار دانه = میزان بذر

گندم به علت داشتن خاصیت جبران کنندگی تراکم از طریق تعداد بوته به مقدار بذر عکس العمل معنی داری نشان نمی دهد ولی بهترین حالت موقعی است که تراکم از طریق تعداد بوته در واحد سطح تأمین شود و هر بوته بطور متوسط 3 پنجه داشته باشد .

* مراحل داشت گندم :

1)  آبیاری : خاک آب ساقاب خوشاب گل آب داناب

2) 

نام تجاری

کوددهی : ازت فسفر پتاس

3)  کنترل علفهای هرز : الف)باریک برگ : Difenzoquat                      آونج

Dielofob methl                 ایلوکسان و سافیکس

ب) پهن برگ : توفوردی ( 2.4.d )-mepa –u-46

هنگام استفاده از علف کش بعد از پنجه زدن کامل تا روییدن ساقه معمولاً در این موقع ارتفاع گندم بین 20 تا 25 سانتی متر است.

 

* آفات مهم گندم :

1)  سوسکهای قهوه ای گندم : برگخوار غلات از راسته سخت بالپوشان

2)  مگس گندم : این مگس در اغلب نقاط گندم کاری ایران از جوانه های مرکزی گندم تغذیه کرده وباعث زردی آنها می شود لاروهای نسل دوم آفت از دانه های شیری گندم تغذیه می کنند.

3)  زنبور ساقه خوار : لاروها از محتویات داخل ساقه گندم تغذیه کرده و پس از رشد کامل و قبل از شفیره شدن ناحیه ای از یقه را جویده و محفظه ای تولید کرده و در آن تبدیل به شفیره می شود .ساقه ها ممکن است در محل جویدگی ساقه با وزش باد خم  شده و بوته ها را بخواباند (ورس)

4)  سن گندم : سن گندم در دومرحله  خسارت می زنند یکی موقعی که حشرات کامل از کوهها به مزارع  می ریزند  که مصادف  با اوایل بهار می باشد و در این موقع از برگها و ساقه های نرم گندم تغذیه کرده و با خرطوم خود از شیره نباتی می مکند و در نتیجه سنبله سن زده پوک شده و در آنها دانه تشکیل نمی شود مرحله دیگر خسارت مربوط به پوره هاست بدین معنی که پوره ها پس از خروج از تخم از دانه های نرم و لطیف داخل سنبله ها تغذیه کرده که در نتیجه دانه ها لاغر می شوند . حداقل آلودگی قابل مبارزه برای سن گندم (سن مادری ) یک عدد در متر مربع و در مورد پره ها 5-4 عدد در متر مربع است .

5)  شته های گندم : شته سبز غلات و شته سمی گندم در بهار حشرات کامل ظاهر شده و در نتیجه تغذیه از گندم آنها را لوله می کند روی ساقه ها لکه های کوچک قرمز رنگ ایجاد شده و حلمه این شته ها ممکن است توأم با ترشح مواد سمی باشند.

6)  تریپس گندم

7)  ملخ صحرایی    

* بیماریهای مهم قارچی گندم :

الف) زنگها : این عوامل بیماری زا از خانواده paeciniaceae می باشند جنس و گونه هایی از این خانواده در روی انواع گرامینه های مزروعی با دوره کامل و یا ناقص موجب خسارت فراوانی می گردند و عبارتند از :

سیاهک آشکار گندم :

عامل بیماری فقط در روی گلها فعالیت داشته ،گاهی قسمتی و یا تمامی سنبله را آلوده می کند و این آلودگی بصورت تبدیل شدن  سنبله به یک  توده سیاه می باشد یا به عبارت دیگر تمامی تخمدان تبدیل به توده سیاه رنگی می گردد که از غشاء نقره ای پوشیده شده این غشاء بزودی از بین رفته و اسپورهای سیاه رنگی آزاد و از گلها و سنبله ها جز محور برهنه چیزی باقی نمی ماند و بیشتر در مناطق نسبتاً معتدل و مرطوب گسترش دارد.

سیاهک پنهان گندم :  

دامنه گسترش این بیماری در جهان بسیار وسیع و در مناطق گرم نیز دیده می شود . در موقع خرمن کوبی ، اسپورها از دانه های آلوده به علت خرد شدن آزاد شده و بر روی دانه گندم قرار می گیرند ، گاهی اسپورها در سطح خاک ریخته و بذر را هنگام کاشت آلوده می کنند همزمان با فعالیت رویشی دانه گندم ، اسپورها هم فعالیت خود را آغاز نموده و از راه کوتیکول و یا کلاهک جوانه انتهایی به بین سلولهای گیاهی رسوخ کرده و خود را به جوانه مرکزی گیاهچه می رسانند از این هنگام عامل بیماری زا تا زمانی که سنبله ها تشکیل گردند . همراه با رشد بافت میزبان رشدکرده و داخل تخمدان شده تخمدانها را آلوده و بیمار می کند .

ب) سفیدک سطحی غلات :

این بیماری در سالهایی که در فصل بهار نزولات آسمانی زیاد باشند ظهور کرده و طغیان می کند.

* چرای دو منظوره در گندم :

در زراعت های پر پشت برای جلوگیری از تراکم زیاد ساقه و خوابیدن آنها قبل از خروج ساقه زراعت را توسط دام گوسفندی چرانند .

گندم گیاهی است که منطقه مریستمی (منطقه رشد ) تا زمان پنجه دهی کامل زیر خاک قرار دارد و با قطع اندامهای بالاخاک هیچ گونه اثر منفی برروی این منطقه مریستمی ایجاد نمی گردد لذا چرای مزرعه گندم در مرحله پنجه دهی کامل چند مزیت دارد:

1)  در این فصل معمولاً زمستان ( پنجه دهی ) علوفه سبز دیگری وجود نداشته و این علوفه بسیار برای زراع اهمیت دارد

2)  احتمال وقوع ورس را کاهش می دهد .

3)  مراتع ما شدیداً تحت چرای مفرط قرار دارد و از آنجایی که سطح زیر کشت گندم زیاد است (در دنیا)

با برداشت مقدار نا چیزی علوفه از هر هکتار مقدار قابل توجهی علوفه تولید می شود .

* در مورد چرا :

1)  زمان چرا : بهترین زمان چرا برای عملکرد علوفه و مفید بودن گیاه (پنجه دهی )

2)  مقدار چرا : حداقل 25 تا 30 % سطح سبز محصول باقی بماند

3)  نوع دام : معمولاً گاوگر امینه ها را بهتر از گوسفند چرا می دهند (بجز بز) گوسفند می برد.

4)  بعد از چرا مقداری کود از ته داده می شود.

* برداشت گندم :

از زمان کاشت تا برداشت گندمهای بهاره 100-160 روز و گندمهای پاییز 220-260  روز طول می کشد . برداشت موقعی صورت می گیرد که برگها و ساقه کاملاً زرد شده باشند (بعضی انتقال مواد از اندامهای پایین به سنبله صورت نمی گیرد ) و گندم شده باشد و درصد رطوبت آن کمتر از 16% باشد .

برداشت با کمباین صورت می گیرد از نظر ظاهری مزرعه گندم وقتی آماده برداشت است که چناچه سنبله ای در وسط دست مالیده شود دانه ها از داخل لما و پالئا بیرون آمده و محور سنبله شکسته شود

از نظر ظاهری مزرعه گندم وقتی آماده برداشت است که چنانچه سنبله ای را در وسط دست به هم مالیده شود ، دانه ها از داخل لما و پالئا بیرون آمده و محور سنبله شکسته شود .

* برداشت :

1)برداشت سنتی : داس     2)برداشت با ماشین مخصوص : انواع دروگر (BCS) بر زمینهای پستی بلندی

  3) کمباین:  عمل برداشت (عمل برداشت کوبیدن جداکردن دانه از کاه ) ماشین بسته بندی کاه : بیلر

* تریتیکاله :             Triticale spp

اولین گیاه ساقه دست بشر است که از آمیزش و دو رگ گیری گندم و چاودار بوجود آمده است دراین تلاقی ها معمولاً گندم به عنوان پایه مادری و چاودار عنوان پایه پدری انتخاب شده است و هدف این بوده است که در مناطق تحت کشت چاودارگیاهی تولید شود که اختصاصات گندم را داشته باشد چاودار دارای مقاومت زیادی نسبت به عوامل آب و هوایی مانند کم آبی و دماهای پایین زمستانه می باشد . ولی خاصیت نانوایی این گیاه کم است در عوض گندم خاصیت نانوایی خوبی دارد ولی دماهای پایین را زیاد تحمل نمی کند که تریتیکاله از نظر خصوصیات حدواسط گندم و چاودار است .

در مناطق مناسب برای کشت گندم تریتیکاله قابل رقابت با گندم نیست ولی در مناطق نامناسب برای کشت گندم تریتیکاله دارای پتانسیل بیشتر از گندم و چاودار است .

تریتیکاله فعلاً به عنوان یک گیاه علوفه ای مطرح است و از نظر کاشت و داشت و برداشت شبیه گندم عمل می شود .

* جو : Hordeum Vulgare            

از دیدگاه بسیاری از دانشمندان جو دیرینه ترین گیاه روی زمین می باشد و زیستگاه نخست آن در حبشه بوده است در کتابهای دینی مانند تورات اشاره ای به جو شده و از آن به عنوان غذای انسانها نام برده است . از حضرت صادق (ع) نقل شده که فرموده است که پیوسته خوراک حضرت رسول (ص) نان جو بوده است دامنه گسترش جهانی جو بیش از هرمحصول زراعی دیگر  است.

یعنی تا حدود عرض جغرافیایی 67 درجه شمالی کشت میشودوعلت اینگسترش عمدتا به 3 عامل :

1)سازگاری اکولوژیکی وسیع

2)مصرف غذای انسان ودام

3)کاربرد آن در جوسازی (مالت)میباشد.

در بسیاری از نقاط دنیا که جو تولید می شود محصولاتی مانند برنج ،گندم،ذرت ادر به رشد نیستند شواهد موجود نشانگر این است که در ابتدا جو بیش از گندم برای انسان اهمیت داشته وبه عنوان غذای اصلی بوده وبعدها جای خود را به گندم سپرده است.مهمترین کشورهای تولید کننده جو در حال حاضر شوروی ،کانادا،امریکا،چین میباشد.

جو چهارمین محصول مهم در بین غلات بعد از گندم،برنج وذرت می باشد.

* سطح زیرکشت و عملکرد جو در ایران :

در ایران جو در بین غلات بعد از گندم مقام دوم را دارد ودر اکثر نقاط کشور کشت و کار میشودوعلت گسترش کشت جو در کشور ما متعدد است ولی عمده آن مسائلی از قبیل کربرد وسیع آن در تغذیه دامهای اهلی ،مقاومت به خشکی و شوری ،کم توقع بودن آن در مقابل عملیات زراعی و ساده بودن زراعت آن ،دلایل گسترش آن بوده است.

متوسط عملکرد جو در دنیا 5/2 تن در هکتار میباشد .در هکتار دیم حدود یک تن .در دهه اخیر سطح زیر کشت جو در ایران  افزایش معادل 2/1 میلیون هکتار داشته است .سطح زیر کشت جو در کل کشور 379/959/1 برآورده شده است که از این مقدار 39/56 در صد مربوط به کشت دیم و بقیه آبی بوده است و استان خراسان با 51/19 درصد از کل سطح زیرکشت جو درمقام اول بوده است و بعد استانهای لرستان وخوزستان .

*گیاهشناسی جو :

جو گیاه یکساله از خانواده گرامینه (Gramineae ) و جنس Hordeum می باشد دارای ریشه افشان تعداد ریشه ها پس از جوانه زدن 8-5 عدد می باشد وریشه های ثانویه در هنگام پنجه زدن از گره های مجاور سطح خاک بوجودمی آیند وبعضی از انها مانند ریشه های اولیه بطور عمودی و به سمت پایین خاک نفوذ می کند و بعضی به اطراف پخش می شوند.

گوشوارک (اوریگول)یا (Auricule=stipule    )در جو بزرگتر از گندم و کل ساقه را در بر میگیرد وداسی شکل

 می باشد ولیگول یا زبانک که نیمه کروی می باشد بزرگتر از سایر غلات است ولی کرک ندارد و صاف است .

وظیفه گوشوارک و زبانک جلوگیری از نفوذ شبنم وقطره های باران به داخل غلاف می باشد.

پنجه زنی در جو به هنگام ظهور سومین برگ شروع می گردد.پنجه زنی در ارقام بهاره تا زمانی که درجه حرارت کمتر از 10  ادامه می یابد .ساقه ها شوره ای (تو خالی)و طول میانکره ها از پایین به طرف انتهای ساقه افزایش می یابد از هر کره ساقه یک برگ خارج می گرددوتعداد برگها 15-10 عدد می باشد .برگهای جوخشن تر و روشن تر از گندم است.سنبله جو فشرده تر از سمبله گندم است و تعداد کره های سنبله 30-10 عدد می باشد .ریشک در جو بلندر از گندم است .لذا تاثیر بیشتری بر عملکرد دارند نسبت به گندم و ریشکها خشن و دنده دار می باشند .  

تعداد دانه در هر سنبله از 25 تا 60 عدد در جوهای 6 ردیفه و 25-30 عدد در جوهای دو ردیفه دیده می شود .دانه جو در بیشتر ارقام خود در بیشتر ارقام خود همراه با پوشینکها می باشد لذا دانه جو شامل لما ،پالئا و انتهای سنبلچه است و رنگ دانه جو از سفید تا قرمز تغییر می کند و معمولاً رنگریز های روی رگبرگهای لما بیشتر است.       

*تقسیم بندی جو :

1) از نظر تعداد کروموزوم : الف)دیپلوئید 14=n2 جوهای زراعی عمدتاً دیپلوئید هستند 

  ب) تتراپلوئید      ج)هگزا پلوئید

2) از نظر زراعی : الف) جو بهاره : سطح زیر کشت بهاره در دنیابیشتر از پاییزه است جوهای 2 ردیفه عمدتاً بهاره و دارای دانه یکنواخت هستند و برای تهیه مالت استفاده می شود حلول دوره رشد 100 تا 200 روز می باشد و معمولاً اسفند ماه کشت می شود.   ب) جو پاییزه : در ایران بیشتر پاییز کشت می شود و غالباً 6 ردیفه هستند و طول دوره رشدشان 270 تا 240 روز طول می کشد .

3) ازنظر آرایش سنبله : الف) جوشش ردیفه   ب) جو دو ردیفه    ج) جو نامنظم

* الف) جوشش ردیفه :    Hovulgar              

در هر طرف محور اصلی سنبله 3 گل منفرد در روی محور سنبله قرار دارد . که اگر هر سه گل بارور شوند جو 6 ردیفه است . یعنی سنبله از طرف بالا مشاهده شود 6 دانه در طرفین دیده می شود در جو 6 ردیفه اندازه دانه ها یکسان نیست و معمولاً دانه های وسطی بزرگتر است چون تشکیل آنها سریعتر انجام می گیرد .

ب)جو دو ردیفه :Hodisticum                

در هر طرف محور اصلی سنبله (Rachis) 3 گل منفرد در روی محور سملچه (Rachilla) قراردارد در صورتی که فقط گل وسطی بارور شود و گلهای کناری عقیم بماند مادانه ها را در روی سنبله به صورت 2 ردیفه می بینیم . دانه ها در این جوها یکنواخت و طویل است . جوهای 2 ردیفه دارای طول فصل رشد کمتری هستند و محصول کمتری می دهند.

ج) جوهای نامنظم :

جوهایی هستند که سنبله چه های کناری نیز بارور می شود و در نتیجه ما آرایش سنبله را به صورت نامنظم داریم . در مواردی جوهای 6ردیفه ممکن است دانه وسطی در ارتفاع بالاتری قرار بگیرد و درنتیجه جو 4 ردیفه به نظر آید . پس جو 4 ردیفه جزء گروه نامنظم است .

 

* از نظر پوشش روی دانه به دو دسته تقسیم می شود :

1)جو برهنه : فاقد لما و پالئا روی دانه است و برای خوراک انسان

2)جو پوشش دار: برای علوفه و مصرف دام .جوهای زراعی عمدتاً 6 ردیفه است .

* اختلافات ظاهری جو وگندم :

در مراحل اولیه رشدی و زمانی که هنوز علفی هستند تفاوتها به شرح زیر :

1)  قدرت و سرعت تولید جوانه در جو به مراتب بیشتر از گندم است .

2)  ریشه جو سطحی تر از گندم می باشد .

3)  رنگ برگهای جو سبز روشن است ولی در گندم به رنگ سبز تیره می باشد .

4)  انتهای برگ گندم تیره و باریک و در جو گرد (مدور) است.

5)  گوشوارک یا (Auricle) در جو بزرگتر از گندم می باشد.

6)  جو در مقابل ورس حساس تر از گندم می باشد.

* عوامل مؤثر در رشد و نمو جو:

1)  حرارت :

 درجه حرارت پایه در جو 3-1 درجه سانتی گراد می باشد در این درجه حرارت جوانه زدن بسیار کند و قطعی است اپتیمم برای سبز شدن 25-20 درجه سانتی گراد و حداکثر حرارت 31-28 درجه سانتی گراد است از نظر d.d مورد نیاز نوع بهاره 1500 و نوع پاییزه d.d1900 نیاز دارد.

                                از کاشت تا سبزشدن 199 درجه سانتی گراد

                                              از سبز شدن تا پنجه دهی 376 درجه سانتی گراد

 *نوع پاییزه به صورت تفکیک شده :          از پنجه دهی تا گلدهی 533 درجه سانتی گراد

                                                  از گلدهی تا رسیدن 830 درجه سانتی گراد

 

مقاومت جو نسبت به گرما بیشتر از گندم است.

ولی تحمل این گیاه به سرما کمتر از گندم است . به طوری که در کمتر از 80- درجه سانتی گراد در حالت رشد رویشی پاییز باعث خسارت می شود و در حالت رکود زمستانه درجه حرارت 12- درجه سانتی گراد خسارت واردی کند .

2)  رطوبت :

در شرایط محدودیت رطوبت در بین غلات دانه ریز مناسب ترین گیاه می باشد .واحتیاج به آب کمتری دارد این نیاز کم ازیک طرف به دلیل مصرف آب کمتر (12-9%) نسبت به گندم و از طرف دیگر به دلیل رسیدن گیاه قبل از گرمای تابستان است . لذا طول رشد آن کمتر است به طوری که 1 الی 2 بار آبیاری در اواخر فصل بهار کمتر نیاز دارد .

 

تعداد دفعات آبیاری برای جوهای پاییزه 4 تا 5 و برای جوهای بهاره 3 بار است در شرایط نامناسب عملکرد جو بیشتر از گندم است ولی در شرایط مناسب بالعکس است مقدار آب لازم برای جو در طول دوره  زندگی 4 تا 7 هزار متر مکعب در هکتار می باشد .

3)  خاک :

خاک لومی رسی بازه کشی مناسب بهترین نوع خاک برای جو است . جوهای پاییزه به دلیل اینکه دارای ریشه قوی تر و طویل تری می باشند نسبت به خاک حساسیت کمتری دارد . جو اراضی مرطوب و اسیدی را تحمل نمی کند.

PH مناسب 6 تا 8 می باشد لذا نسبت به گندم تحمل کمتری نسبت به اسریته خاک از خود نشان می دهد .مقاومت جو در مقابل شوری خاک بیشتر از گندم است ، جو در طول مرحله جوانه ردن و هم در مراحل بعدی رشد مقاوم ترین غله دانه ریز نسبت به شوری می باشد .

در بهاره اسفند ماه کشت و نیمه اول خرداد برداشت می شود . جو اولین غله ای است که در بهار برداشت می شود لذا کشت دوم نیز مطرح می شود .از نظر توقعات گیاه نسبت به بافت خاک جو توقع زیادی نداشته و در خاکهای سبک نیز محصول رضایت بخشی را تولید می کند .(در مورد گندم خاکهای سنگین بهتر است.)

4)  نور :

از نظر نور با توجه به شرایط اقلیمی کمبودی مشاهده نمی شود چون نیاز نوری گیاهان زراعی  ( C3 ,(C4 ­   چیزی حدود 40-30 هزار شمع فوت می باشد و نور طبیعی کشور ما دریک روز طبیعی چیزی حدود 000/110 شمع فوت است که سه برابر نور مورد نیاز گیاه و گیاهان زراعی در همان یک دوساعت اولیه صبح به اشباع نوری می رسند و کمبودی مشاهده نمی شود .

* تناوب جو با محصولات دیگر:

به طور کلی جو بهاره با محصولات وجینی تفاوت خوبی را تشکیل  می دهد مثل چغندر ، سیب زمینی در این صورت از اعماق خاک بهره برداری می شود در تناوب علف کشهایی که در خاک برای هر محصولی استفاده می شود برای محصول دیگری ممکن است مسئله ساز باشد.

مثلاً جو نسبت به علف کش آترازین بسیار حساس است در صورتی که در تناوب بعد از ذرت قرارگیرد باید در مصرف آترازین دقت زیادی کرد .(آترازین علف کش اختصاصی برای ذرت )یک نمونه تناوب مناسب شامل چغندر قند ,نخود گندم پاییزه ,جو بهاره.

عملیات زراعی بر جو و گندم صورت می گیرد تقریباً مشابه است ولی به دلیلی اینکه جو نسبت به سرما حساسیت بیشتری دارد . زمان کاشت باید طوری باشد که قبل از رکود جو مرحله پنجه دهی رسیده باشد و توسعه می شود جو پاییزه در مناطق خشک و نیمه خشک قبل از گندم پاییزه کشت شود .

مصرف بذر 100 تا 150 کیلو در هکتار و در کشت دیم 65 تا 80 کیلو در هکتار است جو و اولین غله ای است که در بهار برداشت می شود لذا می توان بعد از برداشت جو کشت دوم را انجام داد که محصولاتی از قبیل ذرت علوفه ای , سورگم علوفه ای ,سویا , کنجد , ارزن و شغلم توصیه می شود.

* بیماری ها و آفات جو:

1) بیماری سیاهک پنهان و آشکار جو: (قارچی استفاده از سم قارچ کش مانند ویتلواکس کاربوکسین تیرام برای ضد عفونی بذر به مقدار 2 در هزار).

2)   بیماری زنگ جو: رنگ قهوه ای و سیاه روی برگ اتفاق می افتد.

3) سفیدک جو: (قارچی ) بیشتر در مناطق مرطوب دیده می شود سطح برگ خاکستری و سفید می شود . و شیوع سفیدک باعث زرد شدن پیش از هنگام و از بین رفتن برگهای تحتانی . برای پیشگیری می توان مصرف کم کودهای از ته و فاصله زیاد بین دو ردیف را توصیه کرد . برای مبارزه از قارچ کش بنومیل استفاده می شود.

 

*  ارقام جو :

1)زرجو : 6 ردیفه (6 پر )پاییزه است ریشکدار  است  بومی استان همدان , برای مناطق نسبتاً سرد و قابل توصیه است و مقاوم به زنگها و بیماریها است و عملکرد حدود 4 تا 5 تن در هکتار  است .

2) جوارم : از میان توده های بومی بجنورد انتخاب شده 6 ردیفه و متوسط رس _ ریشکدار مقاوم به زنگ ها و بیماریها و ورس رنگ سفید .

3)  جو ولفجر:6 ردیفه نسبتاً دیررس دانه درشت و در شرایط زمستانی های سرد عملکرد خوبی دارد و در حال حاضر پر محصولی ترین رقم کشور است و عملکرد 6 تا 8 تن در هکتار است در مناطق سرد

4)  جو گرگان (جو هرتا) : ارتفاع بوته ها کوتاه 2 ردیفه و بهاره زادگاه آن کشور سوئد ریشک دار ارقام دیگر شامل ریحانه ، ارس ، کویر ، اطلسی ، سینا ، شیرین ذکر کرد.

 

برنج : Oryze setive rice                

برنج بعد از گندم دومین غله دنیا باشد و غذای اصلی بیش از جمعیت جهان به حساب می آید 90% کل تولید برنج آسیا است سطح زیر کشت برنج در سال 1993 میلادی 5/147 میلیون هکتار می باشد و میانگین عملکرد 3575 کیلو گرم در هکتار گزارش شده است عملکرد برنج برحسب تسلتوکت گفته می شود تسلتوکت عبارت اند از : دانه برنج به همراه لما و پالئا چناچه عملکرد دانه تبدیل کنیم باید در ضریب 65 ضرب کنیم .

کشود ما سطح زیر کشت برنج در سالهای مختلف تغییر می کند ولی به طور متوسط حدود 588 هزار هکتار می باشد . که میانگین عملکرد 3880 کلیلوگرم می باشد که از میانگین جهانی بیشتر است طبق آمار سازمان خوار بار جهانی (FAO) در 12 کشور تولید کننده برنج 97% برنج دنیا تولید می کنند که مهمترین آنها چین ، هندوستان ، تایلند ، اندونزی و ژاپن می باشد مبدأ برنج آسیا می باشد و منشأ از سید برنج هند و بعد از آن چین می باشد سابقه کشت و کار طولانی 5 تا 3 هزار سال از میلاد وارد ایران سابقه کشت برنج به حدود 2400 سال قبل می رسد و در دوره هخامنشیان کشت برنج رواج داشته است برنج در بیش از 12 استان کشور کشت می شود ولی 85 % برنج مورد مصرف از استان گیلان و مازندران تولید می شود .

 

ارزش غذایی و اهمیت اقتصادی برنج :

70 75% برنج را نشاسته تشکیل می دهد از اجزا مواد غذایی انرژی را به حساب می آید از آرد برنج در تهیه نوعی نان برنجی و انواع شیرنی در صنایع تخمیری استفاده می شود از شلنوک و سبوس برنج در تغذیه دام و از کاه آن در کاغذ سازی استفاده می شود .

                    

 

                                         1- پروتئین 7/7 درصد

                                         2- نشاسته 5/72 درصد

مواد تشکیل دهنده برنج                3- چربی 2/2 درصد

                                           4-  املاح معدنی 2/1 درصد

                                           5- الیاف 1 درصد

کیفیت پخت در برنج در قابلیت به نچسبیدن به یک دیگر و دانه شدن پس از پخت است میزان (دی ،دی) کردن با انبساط دانه هنگام پخت و عطر آن و میزان آمیلوز آن همگی مشخصه برنج مرغوب است هرچه درصد آمیلوز بیشتر باشد کیفیت پخت بیشتر است .

گیاهشناسی برنج :

برنج تنها گیاهی زراعی است  آبزی تک لیه و یکساله از خانواده گندمیان دارای ریشه افتنان و تقریباً سطحی است( بیش از85در صد ریشه در عمق 30-25 سانتیمتری خاک قرار دارد )محققن علت عدم مقاومت برنج به شرایط بنفش رطوبت را مربوط به سیستم غیر گسترده ریشه می دانند  ارتفاع گیاه بین 20-50 سانتیمتر  است گل آذین آن از نوع خوشه ای مرکب (یانیکول ) می باشد .اندازه هر خوشه 42-13سانتیمتر  می رسد هر سنبله از 200-30 عدد سنبلی تولید شده است هر سنبلچه از سه  گل به وجود آمده است که دو گل پایینی ازبین می روندو فقط کل فوقانی باقی می ماند این گل از 6 پرچم یک تخمدان با دو کلاله تشکیل شده است میوه برنج گندمه می باشد گیاه خود کشت است تعداد برگها روی ساقه در برنج بیشتر از گندم است وبرگها به طور متناوب در دو ردیف قرار گرفته اند در زمان 6-5 برگی پنجه زنی شروع  می شود.

(18 تا 20 روز بعد از کاشت ) ناخنک دلیکول در برنج طویل است ریشه در برنج بر خلاف سایر غلات در خودیک نوع بافت هدایت کننده هوا( metehehym) دارند که این نوع بافت در بعضی مواقع حالت غرفاب اکسیژن را از سایر قسمتها گیاه گرفته و به ریشه می رساند یک خوشه ممکن است حدود 100 150 بذر داشته باشند و وزن هزار دانه آن بین 20-30 گرم است برنج گیاهی است روز کوتاه می باشد.

طبقه بندی برنج : برنج معمولی دارای 3 زیر گونه ژاپونیکا ، ایندیکار ، جاوانیکا که خصوصیات آنها به شرح زیر است :

1-          برنج ایندیکا : برنج های هند ، چینی معروف هستند این برنج ها دارای پنجه زنی زیاد ارتفاع بوته ها بالا و قطر ساقه آنها کم است برگها دراز و رنگ آنها نیز سبز می باشد و درمقابل ورس حساس رکود پذیری خیلی کم است عملکرد کم ، نسبت به شرایط نامساعد مقاوم ، دانه طویل حساس به فتویریوت و سترت تابش می باشد و کشور ما برنج گرو صدری و ملاوم در گرو ایندیکا قرار گرفته اند.

2-          برنج گروه ژاپونیکا : به برنج های ژاپنی مهروف هستند و برخلاف هندی کم پنجه می زند یا کوتاه و تعداد  ساقه کم ولی قطر آنها زیاد می باشد و حساسیت کلی به مدت تابش دارندو مقاوم به کرم ساقخوار ، مقاوم به ورس ، مقاوم به آفات و بیماریهاودارای عملکرد بالا می باشد دانه آنهاکوچک و اندازه آنها6-5 میلیمتر است و تنها گونه هایی  هستند که د رمناطق  خشک و نیمه خشک به  طریق آبی زراعت  می کردند  برنج  کروه  کلات ولاهیجان  از این گروه است.

3-          گروه جاوانیکا : حد واسط در گروه بالا هست به ورس در کشور ما برنج های آمل 2 ، چمپاره سیاه وسفید در این گروه هست.

طبقه بندی بر اساس طول فصل رشد :

1- زودرس : کمتر از 132 روز از کاشت تا برداشت .

2- متوسط رس : بین 132-150 روز طول می کشد .

3-دیر رس : 150-180 روز از کاشت تا برداشت.

سترت تشعشع بر میزان LAT موثر است آزمایشات نشان داده اسا که کمبود نور سه هفته قبل و سه هفته بعد از ظهور خوشه که حساسیت این مرحله می باشد . اگر کاهش نور به میزان 40% باشد در این مدت کاهش عملکرد به میزان بیش از 1 تن در هکتار است نور پراکنده سبب کندی جذب ازت شده روی ریشه و توسعه ریشه اثر منفی دارد کمبود نور باعث می شود که ساقه ضعیف و بلند شد و برگها به رنگ زرد روشن در می آید.                            روش های کاشت:   

                                               هیرم

 الف)کاشت مستقیم در زمین اصلی:      روش غرفاب

ب) کاشت در خزانه:

الف)کاشت مستقیم : در فصل پاییز زمین شخم به عمق 15 تا 20 سانتیمتر زده شده و بعد دیسک و سپس تسطیح می شود بعد با یک بذر کار ردیف کار به عمق 2-5 سانتیمتر خاک خشک می کارند بعد از یک سبک می دهند تا بذر جوانه بزند . بعد از اینکه بوته ها به ارتفاع 15 20 سانتیمتر رسید بعد زمین را غرفاب می کند میزان بذر مصرفی در این روش 40 90 کیلوگرم در هکتار است .

بعد از شخم  دیسک و تسطیح و مرزبندی به زمین آب انداخته و خوب هم می زنیم تا به صورت باتلاقی در می آید بعد بذر جوانه زده را در مسیر گل الود می پاشند با دست یا هواپیما می پاشند مصرف بذر در این روش 120-200 کیلوگرم است حسن این روش است که فقط در روش غرفاب علت های هرز معدود قادر به سبز شدن است . و هدف دیگر با تلاقی گردن مزرعه ابعاد لایه ای غیر قابل نفوذ در عمق خاک نهایتاً جلوگیری از اتلاف شستشوی عناصر غذایی است.

ب) کاشت در خزانه : نشاء کاری در این روش بذر در خزانه کشت نشده و نشاء باید زمین اصلی منتقل می شوند برای این منظور به اعضای هر هکتار زمین 200 متر را به عنوان خزانه در نظر گرفته و نسبت 50/1 در نظر می گیرند.

3-طبقه بندی بر اساس وزن هزار دانه:

 برنج درشت : وزن هزار دانه بیش از 28 گرم است .

برنج متوسط : وزن هزار دانه بین 22-28 گرم می باشد .

دانه ریز : وزن هزار دانه کمتر از 22 گرم می باشد.

 

4-          طبقه بندی بر اساس طول به عرض دانه:

1)  دانه باریک  بین طول و عرض یا قطر بیش از mm3 است .

2)  دانه متوسط نسبت طول به قطر 3/2 3 می باشد

3)  دانه چاق نسبت طول 3/2 2 می باشد.

4)  دانه کوتاه نسبت به قطر کمتر از 2 می باشد.

 

5-          طبقه بندی بر اساس طول دانه برنج:

 1) طویل  : طول بیشتر از 7 میلیمتر   2) دانه متوسط بین 7-5 میلیمتر

3) دانه کوتاه : کمتر از 5 میلیمتر است    

عوامل مؤثر در رشد و نمو برنج (الولوژی برنج ):

برنج گیاه منطقه گرمسیری و مرطوب است و در منطقه ای کشت می شود که بارندگی سالانه حداقل mm1000 داشته باشد در عرض های جغرافیایی  حدود 45 شمالی و35جنوبی محصول خوبی می دهد.

حرارت :

در هر منطقه ای که بین 110-280 روز هوایی با متوسط درجه حرارت 21 درجه سانتیگراد باشد برنج به خوبی تولید می شود نیاز حرارتی برنج بیش از سایر غلات است ودرجه حرارت پایه برای برنج 13 درجه است و حداقل درجه برای جوانه زنی 10-12 درجه می باشد اپتپتمم برای جوانه زنی 10-12 درجه و برای پنجه زنی 16 و برای سنبله رفتن 20-22 درجه می باشد که درجه حرارت پایین تر موجب عقیم شدن سنبلچه ها و گرده ها می شود لقاح به خوبی صورت نمی گیرد d.d مورد نیاز بر اساس

 

                1- زود رس 2100-2400  

زود رس و دیر رسی d.d:            2- متوسط رس 2400-3500

                                           3- دیر رس 3500 -4000

 

نور :

 برنج گیاهی است روز کوتاه و نور یک عامل اصلی در افزایش عملکرد به حساب می آید تعداد پنجه با افزایش شدت نور افزایش می یابد در مرحله رشد زایشی با افزایش شدت تشعشع عملکرد زیاد می شود.

که بعد از آماده سازی و غرفاب به میزان 60-80 کیلو بذر  در یک هکتار که آن را در 100-200 متر خزانه می کارند زمان انتقال نشاء به زمین اصلی قبل از شروع پنجه زنی (مرحله 4-5 برگی ) که در این زمان قدگیاه 20-25 سانتیمتر است و معمولاً تا این مرحله 30-40 روز طول می کشد تهیه خزانه اواخر زمستان و اوایل بهار است مراقبت نشاء خزانه مانند آبیاری مبارزه با آفات و علف های هرز انجام می شود برای آماده کردن نشاء معمولاً نشاء را با بیلچه های کوچک از زمین در آورده و برای سهولت کار آنها را دسته کرده و در هر دسته 200-300 عدد نشاء وجود دارد آنها را با آب تمیز می شویند تا تخم علف های هرز از آنها جدا شده و به منظور کاهش سطح تعرق در اوایل نشاء  کاری و همچنین تحریک ریشه زائی معمولاً بخش هایی  از ریشه و برگ را هرس می کند .

کارهایی که در خزانه صورت می گیرد:

1-   تخلیه کردن آب به صورت متوالی بخاطر اینکه اکسیژن بهتر به بستر و زود تر گرم شده و رشد کند.  

         1- از تابش مستقیم نور جلوگیری می کند و مانع از سوختن                                    بذر ها می شود.

2-   ریختن کلش سوخته          2- بذرها از خطر حمله پرندگان محفوظ می ماند ومانع دید می شود. 

در سطح خزانه                   3-کلش به منزله مواد غذایی به حساب می آید ضمناً از تبخیر جلوگیری                 می کند.

 

3- اضافه کردن کود شیمیایی .

4- وجین.

5- مبارزه با آفات (مخصوصاً کلش خزانه ).

بعد از آماده شدن زمین اصلی نشاء منتقل شده و به صورت کیسه ای 3-5 نشاء در یک سوراخ قرار می گیرد.

فواصل روی ردیف و بین ردیف در برنج 25-30 سانتیمتر است بهترین حالت به صورت  Egudisteht برای جذب نور و مواد غذایی خاک است یعنی فاصله روی ردیف و بین ردیف ما یکسان باشد . نشاء کاری یا انتقال نشاء در شمال ایران نیمه دوم اردیبهشت تا نیمه اول خرداد ادامه دارد

عملیات داشت :

1-  آبیاری در مناطق خشک و نیمه خشک که به صورت آبی می شوند کشاورزی باید 3 تا 5 ماه مزرعه را غرفاب  نگهدارد که احتیاج به آب زیادی دارد.

      که معمولاً 4 تا 21 هزار متر مکعب در هکتار مصرف دارد آبیاری هستیه به زمان کاشت نوع خاک و بارندگی     

      سالانه دارد و دقت شود که هستیه مقداری از ساقه گیاه خارج از آب قرار گیرد 2 تا 3 هفته قبل از برداشت  

      محصول عملیات آبیاری متوقف می گردد و آب کرت کاملاً تخلیه می گردد حساس ترین موقع به تنش آب در  

      زمان تشکیل یانیکول و گلدادن می باشد.

2-  کودواون :

کودهای مورد استفاده ازت ، فسفر ، پتاس می باشند.

 الف) ازت برای رشد رویشی و پنجه زنی ازت بهتر است به صورت آمونیوم (NH4 ) مصرف شود چون کمتر در معرض آستیومی قرار می گیرد و دارای یون مثبت است و به کانیون ها می چسبد ولی NO3  این طور نیست 100 کیلو طی چند نوبت به زمین داده شود.

ب) فسفر P3O5 نقش آن در پنجه زنی و توسعه ریشه است و در شرایط غرفاب بهتر از زمین خشک جذب می شود و حدود 100 کیلوکود فسفر قبل از کاشت زمین داده شود.

ج) پتاس نقش آن در اتصال مواد کربو هیدرات به دانه است (پرشدن دانه) درمناطقی که کمبود مشاهده می شود مقدار 50 کیلوگرم  درهکتار توسعه می شود.تثبیت بیولوژیکی ازت در مزارع برنج توسط نوعی سرخس آبزی به نام آزولا به صورت همزیست با جلبکها رشد می کند وقادر به تثبیت ازت می باشد و می تواند نیاز برنج را تأمین کند

3-  کنترل علف های هرز:

 علف های هرز مهم مزارع برنج شامل سوروف (Eehinoehleeel) گلن و دارای ساقه سه گوتین مرغ ، اویارسلام ، ارزن وحشی ،آلاله آبی ، تیرکمان آبی ، عدسک آبی ، زنبق زرد ، بادهنگ آبی در گیلان و مازندران سوروف ،گلن دارای اهمیت بیشتری برای کشاورزان دارد سوروف و در ابتدا شبیه بوته برنج است و اشتباه می شود و زمانی که کاملاً رشد کرد می توان تشخیص داد روش های مبارزه باعلف های هرز برنج

 پیشگیری:یعنی از ورود بذر علف هرز به مزارع برنج کاملاً جلوگیری کنیم که با اقدامات زیر صورت می گیرد:

الف) استفاده از بذربوجاری شده و کاملاً تمیز و فاقد هرگونه علف هرز

ب) در انتقال نشاء دقت شود که همراه نشاء علف های هرز به زمین اصلی وارد شود.

ج) مسیر جوها از وجود علف های هرز و تخم آنها پاک شود .

د) از ورود حیوانات اهلی مانند گاو و گوسفند به مزارع برنج جلوگیری شود.

هـ) از ورود وسایل آلوده به علف های هرز به مزارع برنج جلوگیری شود.

4-  مبارزه زراعی :

 تخم پاییزه و عمیق موجب از بین رفتن بذر سوروف شده و تخم عمیق سبب می گردد که بذر علف های هرز در عمق زیاد خاک قرار گرفته و جوانه آنها قادر به خروج از خاک نمی باشند.

5-  غرقاب کردن:

 در صورتی که زمین در اوایل بهار قبل از کاشت و بعد از کاشت نشاء به صورت غرفاب آبیاری کمتروجود آب زیاد در داخل برگها موجب کاهش رشد علف های هرز بخصوص سوروف شد و تراکم علف هرز را پایین می آورد .

6-  مبارزه مکانیکی :

 از بین بردن علفهای هرز به وسیله دست چین کردن می کوبند ارتفاع بوته نشاء در داخل مزرعه در زمان نشاء کاری روی سرعت رشد علف هرز مزرعه تأثیر بلند تر باشد و علف هرز کوتاهتر در رقابت پیروز است واز رشد علف هرز جلوگیری می کند .

7-  مبارزه شیمیایی :

 علف های هرز پهن برگ مزارع برنج با ترکیبات شیمیایی شبیه هورمونی m.cpa یا 24.D یا 24.D.T دو علف کش اول به فاصله یکی دو هفته پس از مصرف در خاک تجزیه می شود ولی علف کش های دیگر به مدت طولانی در خاک به صورت فعال باقی می ماند زمان مصرف علف کشها تقریباً در هر هفته بعد از واکاری است علف کشهای هورمونی موقعی موثراست که آب کرت مزرعه یکی دو روز قبل از به کاربردن آنها تخلیه و به فواصل یکی و دو روز بعد پر می شوند برویانیل بعد از سبز شدن برنج می توان در کنترل علف های هرز خانواده گندمیان مانند سوروف به کار می رود و زمان مصرف آن موقعی است که علفهای هرز 1تا3 برگی باشند و مقدار آن 3 کیلوگرم در هکتار است.

آفات مهم برنج : عبارت اند از کرم ساقه خوار برنج Chilo suppressalis  پروانه تک نقطه ای برنج کرم سبز برگخوار برنج مگس خزانه برنج .

بیماریهای مهم برنج عبارت اند از :بیماری بلاست ، بیماری کله قهوه ای ، بیماری پوسیدگی ریشه و ساقه و پوسیدگی طوقه برنج

برداشت محصول :

زمان برداشت موقعی است که دانه های پایینی یا پانیکول در مرحله خمیر سفت و بالای پانیکول کاملاً رسیده باشد در این موقع آثار زردی روی ساقه و برگها دیده می شود.معمولادر اواخر مرداد واوایل شهریور در این موقع رطوبت دانه ها حدود 20-30 درصد است برداشت با داس یا کمباین غلات انجام می شود بعد از خشک کردن در هوای آزاد و بعد شالی کوبی و جداکردن دانه انجام می گیرد

کارهای بعد از برداشت انجام می شود.پانیکول توسط دستگاه تیلر یا خرمن کوب کوبیده شده وشلتوک از ساقه های پانیکول جدا می شود سپس شلتوک به کارخانه شالی کوبی برده می شود و آن را خشک می کند و بعد توسط

دستگاهی به نام ماله یا پوست کن لما وپالئا را از دانه جدا می کند که در این مرحله برنج قهوه ای حاصل می شود بعد در آسیاب  هایی که بر اثر ساییدن و مالش سبوس و جنین برنج جدا می شود و حاصل آن برنج سفید است عدم دقت در این مرحله باعث شکستن دانه کم شدن ارزش اقتصادی آن می باشد .

برنج آیلند یا زراعت دیم : برنج دیم یا برنج کوهستانی یا برنج Apland در واقع به معنای زراعت بدون آبیاری یا غرقابی و همانند زراعت دیم گندم است بعد از بذر کاری گیاه در مرحله اولیه رشد نیاز آبی خود را از آب باران تأمین می کند آبیاری یا غرقابی کردن مزرعه ممکن است فقط در مراحل نهایی رشد به هنگام تشکیل گل آذین انجام گیرد این روش تولید بسیار محدود بوده و در بعضی از کشورهای اروپایی مانند ایتالیا ، یونان و استرالیا رواج دارد در اصفهان نیز متداول است.

 

[ ] [ ] [ مدیر ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

صفحات دیگر
امکانات وب
 <

كد ماوس

كد ماوس


بیست تولزکد لوگوهای سه گوشه
بیست تولزکد لوگوهای سه گوشه