علف های هرز
علف های هرز 
قالب وبلاگ
نويسندگان

جزوه آموزشی علف های هرز

تعاریف :
- طبق یک تعریف ساده ،‌علف هرز یک گیاه نابجا می باشد یعنی در جایی می روید که حضورش نامطلوب می باشد .

- علف هرز گیاهی است خود رو که به طور ناخواسته در مزارع و باغ ها می روید که کمیت و کیفیت و در نتیجه ارزش اقتصادی محصول زراعی را به شدت پایین می آورد و ضمن اختلال در عملیات زراعی هزینه های تولید را افزایش می دهد .
- علف هرز گیاهی است که در جایی که رویید حضورش بیش از فایده است . گفته می شود گندم در مزرعه جو علف هرز است یعنی با وجودی که گندم دارد چون به طور خودرو روئیده است و هدف کشت نبوده است ، علف هرز محسوب می شود .
از گیاهان علف هرز که در یک مزرعه می روید مثل پنیرک و گل قاصد همیشه علف هرز محسوب می شود ولی بعضی را همیشه علف هرز نمی نامیم . این که گیاهی علف هرز شناخته می شود یا نه، به مشکلاتی که تولید می کند بستگی دارد .

به عنوان مثال در یک مزرعه جو که برای تغذیه دام مورد استفاده است ،‌مشکل بتوان گندم و یا یولاف را علف هرز دانست زیرا وجود آن ها مشکل ایجاد نمی کند ولی اگر در بین مزرعه ی جو که برای تولید بذر کشت شده باشد مخلوط شدن بذر گندم و یا یولاف با بذر جو مشکل ایجاد می کند و جداسازی آن ها هزینه در بر دارد .

صفات مشخص علف های هرز :

یک گیاه هرز علاوه بر ناخواسته بودن مشخصه های دیگری هم دارد مانند :

- دارا بودن قدرت تولید تولید بذر زیاد و در نتیجه تولید جمعیت های بذر

- داشتن قدرت فراوان برای تثبیت سریع جمعیت خود در زمین

- توانایی حفظ قوه ی نامیه بذرهای دفن شده برای مدت طولانی

- سازگاری وسیع برای انتشار در شرایط گوناگون

- دارا بودن اندام های رویشی تکثیر شونده

- توانایی اشغال سریع اراضی آماده شده برای کشت و کار

توزیع علف های هرز ‌:‌

حدود 250 گونه ی گیاهی به عنوان علف های هرز شناخته شده اند که این علف های هرز یک دهم درصد از فلور گیاهی جهان می باشند از 250 گونه 70% در 12 خانواده ی گیاهی وجود دارد ،‌30%‌آن ها در دو خانواده ی کامپوزیته و گرامینه قرار دارد .

زیان علف های هرز در مزارع کشاورزی :‌

1- مصرف آب : علف های هرز مقدار قابل توجهی آب را که باید به مصرف گیاهان زراعی برسد خود مصرف می کنند . وجود علف های هرز در کف و کنار جوی ها کند شدن حرکت آب و درنتیجه نفوذ بیشتر آب در زمین و خارج شدن مقدار زیادی آب از دسترس کشاورز را به همراه دارد .

2- مصرف مواد غذایی : علف های هرز برای جذب مواد غذایی خاک قابلیت زیادی دارند . قدرت جذب اغلب آن ها قوی تر از گیاهان زراعی است و در ساختمان خود نیز می توانند مقدار زیادی مواد غذایی را ذخیره کنند مثلا خردل وحشی یا سایر گیاهان تیره ی شب بو ،‌نیتروژن و فسفر را چهار برابر گندم در ساختمان بدن خود ذخیره می کنند .

3- سایه افکنی :
نور خورشید انرژی حیاتی برای فتوسنتز و ساختمان غذایی گیاهان است . علف های هرز بیشتر از گیاهان زراعی رشد کرده و شاخ و برگ بیشتری تولید می کنند ،‌پس ضمن رقابت با گیاه زراعی برای آب و مواد غذایی بر اثر سایه افکنی رشد آن ها را نیز کاهش می دهد .

4- ترشح مواد مسموم کننده در خاک :‌ ریشه ی گیاهان هرز معمولا مواد خاصی را ترشح می کنند که به صورت سم بسیار قوی عمل کرده و رشد گیاهان را محدود یا متوقف می کند . یکی از این گیاهان علف گندمی یا مرغ است . این گیاه چند ساله است و زیان آن روی جوانه زدن بذر و رشد و نمو گیاهان زراعی طی آزمایشات متفاوت به اثبات رسیده است . از علف های هرز دیگری که فعالانه مواد سمی ترشح می کنند و باعث کاهش رشد گیاه زراعی می شوند می توان به دم روباهی و قیاق ، ‌اویار سلام ،‌کاهوی وحشی اشاره کرد که به این پدیده آللوپاتی می گویند . علف های هرز به این وسیله شرایط محیطی را به نفع رشد خود تغییر داده و باعث کاهش کمی و کیفی محصول می گردند . امروزه آللوپاتی به هر گونه پاسخ مثبت و یا منفی گیاه نسبت به مواد شیمیایی تولید شده توسط گیاه دیگرتعریف می شود . این تعریف شامل مواد شیمیایی تولید شده توسط قارچ ها ،‌جلبک ها ،‌آکتینومایست ها و دیگر میکروب هایی که ممکن است به صورت همراه وجود داشته باشند می شود . تاثیر بازدارنده و تحریک کننده ی این ترکیبات بستگی به غلظت مواد دریافتی و حساسیت گیاه دارد . روشهای مختلفی برای ورود مواد آلل شیمیایی به محیط وجود دارد . ترشح از ریشه ی زنده ،‌آبشویی از روی برگ ها ،‌ساقه ها و میوه ها ،‌آزاد شدن گاز های سمی به اتمسفر و همچنین مواد شیمیایی ممکن است از طریق آبشویی از سطح لاشبرگ ها و یا بافت های ریشه وارد خاک شوند .
5- ایجاد هزینه برای مبارزه
6- کاهش ارزش محصول زراعی : یکی از پارامترهای تعیین کننده ی قیمت مواد ومحصولات کشاورزی ، مقدار مواد خارجی مخلوط با محصول اصلی است . هر چه مقدار این مواد بیشتر باشد ارزش محصول کمتر است . علف های هرز کیفیت محصول زراعی را کاهش داده و گاهی آن را غیر قابل فروش می سازد . آلودگی شدید علوفه به علف هرز ارزش غذایی آن ها را کاهش می دهد . سیر وحشی بوی شدیدی در گندم ایجاد و آن را بد طعم می کند به طوری که ارزش غذایی را برای آرد کردن از دست می دهد . گاهی رسیدن علف هرز و محصول زراعی همزمان است که در این حالت بذر علف های هرز با محصول مخلوط می شود . بذر برخی علف های هرز را نمی توان از بذر محصولات زراعی جدا کرد و در بعضی دیگر این کار بسیار مشکل است . مثلا جدا کردن بذر پیچک از بذر غلات یا جدا کردن بذر سس از بذر یونجه تقریبا غیر ممکن است . جدا کردن بذر بارهنگ از بذر شبدر بسیار مشکل است .
7- کاهش کیفیت و خراب شدن محصولات دامی :‌ بعضی از علف های هرز تاثیر نامطلوبی روی بو،‌ مزه یا طعم محصولات دامی دارند مانند آلیسوم ، نیاله ،‌خردل وحشی ،‌بومادران ،‌کاسنی ،‌بابونه ،‌درمنه و بعضی دیگر که ریشک ،‌دندانه یا قلاب دارند مثل توق ارزش پشم گوسفندان را پایین می آورد .
8- زیان های بهداشتی برای انسان و دام :‌حساسیت به دانه ی گرده یکی از نمونه های نامطلوب انسان و گیاه است مانند درمنه کبیر. گاهی مقدار بذر های علف های هرز سمی در مواد خوراکی به حدی افزایش می یابد که انسان را مسموم می کند . محصول فله در اغلب نقاط ایران با بذر تلخه ،‌چچم ،‌ سیاه دانه و ... آلوده است .

9- نامرغوب شدن بذرها :‌ بذر گیاه زراعی که برای کشت انتخاب می گردد باید عاری از علف های هرز باشد .

10- مزاحمت در برداشت محصول و افزایش هزینه

11- میزبانی آفات و بیماری های گیاهی :‌
ویروس موزائیک فیارد ،‌اسپورهای زنگ سیاه گندم،‌ زمستان را روی علف های هرز آگروستیس (‌چمن اروپایی )‌ وجو دم موشی می گذراند . بعضی از زنجره ها روی علف های هرز تاج خروس پناه می گیرند . زنگ زرد غلات نیز زمستان را روی زرشک و گندمیان وحشی می گذراند .

12- ایجاد خوابیدگی در غلات :‌ خوابیدگی در غلات بیشتر تحت تاثیر عوامل ژنتیکی است اما به علت کم شدن نور و همچنین وجود برخی علف های هرز پیچنده خوابیدگی یا ورس ممکن است ایجاد شود .

13- افزایش خطر سرما زدگی در باغ ها در مناطق سردسیر : وجود علف های هرز در سطح باغ که مانع از رسیدن نور خورشید به زمین می شود و خاک زیر آن ها همچنان سرد باقی می ماند، باعث صدمه دیدن درختان می شود .

14- ایجاد مخفی گاه در باغ ها

15- کم شدن ارزش زمین


میزان خسارت اقتصادی علف های هرز :‌

طبق‌ آزمایش ها و برآوردهای انجام شده ،‌خسارت علف های هرز در مزارع غلات ایران به طور متوسط سالیانه 25%‌و در سایر زراعت ها به مراتب بیشتر از مزارع غلات است .

"‌جلسه دوم 18/7/85 "

فوائد علف های هرز

در زمین هایی که در معرض خطر آبشویی و فرسایش بادی قرار دارند وقتی در آن ها زراعت نمی شود علف های هرز تا حدی خسارت ناشی از فرسایش و آبشویی را کاهش داده و با پوشاندن خاک از آن محافظت می کنند . علف های هرز برای پرندگان و جانوران وحشی ، غذا و پناهگاه هستند . در صورت نبودن علوفه یا مرتع مناسب ، علف های هرز خوش خوراک می توانند برای تغذیه دام ها مورد استفاده قرار گیرند . بعضی از علف های هرز در تغذیه انسان بکار می روند مانند بارهنگ ، خاکشیر قدومه و ... ، بعضی ارزش دارویی و تعدادی نیز برای تزیینات کاربرد دارند .

طبقه بندی علف های هرز :‌

1- طبقه بندی بر حسب طول دوره زندگی :

دوره زندگی یک گیاه با جوانه زدن شروع می شود و با تولید مثل پایان می پذیرد بر این اساس می توان گیاهان را به سه گروه کلی یکساله ، دو ساله و چند ساله تقسیم کرد .

الف ) علف های هرز یکساله : علف های هرزی که در مدت یکسال و یا کمتر از آن رشد خود را تکمیل کرده ،‌تولید مثل نموده و می میرند . حضور این علف ها در مزارع بسیار بارز و مشکل عمده ی غالب مزارع کشت شده می باشند ، زیرا تعداد آن ها بسیار زیاد بوده و توانایی تولید مثل در بین گیاهان زراعی یکساله را دارند .

این علف های هرز تنها بوسیله بذر تکثیر می شوند و دانه های بسیار زیادی تولید می کنند . علف های هرز یکساله به دو دسته تابستانه و زمستانه تقسیم می شوند . اکثر یکساله های تابستانه در اوایل بهار جوانه زده ،‌بطور فعال در طول بهار رشد کرده و تولید دانه نموده و در اواخر تابستان یا اوایل پاییز می میرند . دانه های آن ها تا بهار سال بعد به حالت خفته در خاک باقی می ماند . اکثر علف های هرز یکساله تابستانه می باشند مانند تاج خروس ، سلمک ،‌خرفه ،‌توق ،‌علف شور ، سوروف ، علف هفت بند ، شلغم وحشی ، خارخسک ،‌ ارزن وحشی و ... . یکساله های زمستانه ممکن است قبل از زمستان جوانه بزنند ولی روند رشد آنها بسیار کند است تا آنکه در اواخر زمستان یا اوایل بهار با افزایش دما سرعت رشد آن ها تشدید می گردد . این گیاهان قسمت اعظم رشد خود را در بهار انجام داده و در اوایل تابستان پس از تولید دانه های جدید از بین می روند . دانه های آنها بقیه تابستان را به حالت خفته در خاک گذرانده و در زمستان سال بعد جوانه می زنند . گیاهانی مانند قدومه کوهی ، جو میش ، خاکشیر تلخ ،‌کیسه کشیش ، گندمک و گاو چاق کن از این زمره اند.

ب) علف های هرز دو ساله :‌ این علف ها چرخه زندگی خود را در دو سال کامل می کنند . یعنی در سال اول فقط دارای رشد رویشی می باشند که بر گ ها به صورت رزت ظاهر شده و در سال دوم پس از سپری کردن سرمای زمستانه رشد زایشی را آغاز کرده و دارای یک ساقه گلدار شده و دانه تولید می نمایند . بعد از تولید دانه گیاه می میرد . این گیاهان در هنگام بلوغ گیاهان نسبتا بزرگی بوده و دارای ریشه های ضخیم و گوشتی می باشند . اصولا گروه بزرگی از گیاهان نمی باشند و عموما مشکلاتی را در چراگاه ها و کشتزارها بوجود می آورند مانند شنگ ، گل ماور ، گشنز وحشی ، خانواده چتریان و اسفنجیان .

ج) علف های هرز چند ساله : گیاهانی که بیش از دو یا سه سال زندگی می کنند و با آنکه هر سال یک دوره حیاتی را طی می کنند پس از تولید مثل از بین نرفته و سال های متمادی به زندگی ادامه می دهند . این گیاهان هم با بذر تکثیر می شوند و هم با اندام هایی مثل ریزوم ،‌استولن ، غده و پیاز . هر سال بخش فوقانی یا اندام های هوایی این دسته از گیاهان از بین رفته و در بهار سال بعد رشد جدید آن از بخش زیر زمینی گیاه شروع می شود و چون ریشه های قوی دارند، ریشه کن کردن آنها اغلب مشکل است . نمونه های از این گونه علف های هرز از این قرارند : شیرین بیان ، پیچک ،‌ ترشک ، گل قاصد ،‌قیاق ،‌فرفیون ،‌ مرغ ، یونجه باغی ، بارهنگ و ... .

علف های هرز چند ساله خود به دسته های کوچکتری مثل ‌علف های هرز چند ساله ساده ،‌خزنده ، پیاز دار ، غده دار و ... تقسیم میشوند . علف های هرز چند ساله ساده غالبا توسط بذر تکثیر می شوند . مثل گل قاصد ، بارهنگ ، ترشک و کاسنی .

علف های هرز چند ساله خزنده علاوه بر بذر با اندام های رویشی مثل ساقه رونده و ریزوم نیز تکثیر می یابند . مرغ با داشتن استولن و ریزوم از گروه پایای گیاهان می باشد .

گیاهان هرز غده دار بوسیله غده و در واقع ریزوم های تغییر شکل یافته با محیط سازش یافته و تکثیر می شوند مانند اویار سلام .

گیاهان هرز پیاز دار بوسیله پیاز یا برگ تغییر شکل یافته زیاد می شوند مانند سیر وحشی . این گیاهان با همین اندام ها زمستان گذرانی می کنند .

کنترل گیاهان هرز دائمی نسبت به علف های هرز یکساله و دو ساله احتیاج به هزینه زیادتری دارد .

باید توجه داشت که نزدیک به 46 % گیاهان هرز یکساله ،‌9%‌ دو ساله و 45% چند ساله هستند . تعداد بذر تولید شده در علف های هرز چند ساله کمتر و در دو ساله ها از همه بیشتر است .

2- طبقه بندی بر حسب نوع زندگی :

منظور از نوع زندگی هر فرد نحوه بدست آوردن غذا و ادامه زندگی آن است ؛ بر این اساس علف های هرز به سه دسته زیر تقسیم می شوند :
الف ) علف های هرز کامل :‌ شامل علف هایی هستند که به تنهایی غذای مورد نیاز خود را از زمین و هوا بدست می آورند .
ب) علف های هرز نیمه طفیلی ( همی پارازیت "Hemi parasite" )‌: گیاهانی هستند که هم با اندام های خود مقداری از مواد غذایی را از زمین و هوا بدست می آورند و هم مانند یک گیاه طفیلی از غذای گیاه میزبان استفاده می کنند . مثل گیاهان خانواده لورانتاسه که معروف ترین آنها در کشور ما « دارواش » است که روی درختان بزرگ زندگی می کند .
ج) علف های هرز طفیلی " Parasite " :‌ این گیاهان زندگی انگلی دارند و نمی توانند غذای خود را بسازند و برای بقا ناگزیرند از میزبان استفاده کنند . گیاهان سس و گل جالیز از این گونه اند . سس انگل ساقه و گل جالیز انگل ریشه اند .
3- طبقه بندی بر حسب مورفولوژی :‌
این طبقه بندی به دو دسته تقسیم میشود :
الف )‌ دو لپه ای ها یا پهن برگ ها :‌ جوانه ی این گونه علف های هرز دو لپه یا دو برگ بذری تولید می کنند . برگ این گیاهان دارای رگبرگ های منشعب است و تعداد گلبرگ ها 4 و 5 و یا مضربی از آنهاست . از نمونه این گونه علف های هرز می توان به بارهنگ کاردی ،‌خرفه ، ترشک ، تاتوره ، تاج خروس ، کیسه کشیش ،‌آلاله ، سلمک و شلغم وحشی اشاره کرد .

ب) تک لپه ای ها یا باریک برگ ها : این گونه علف های هرز در هنگام جوانه زدن یک لپه تولید می کنند و برگ هایی با رگبرگ های موازی دارند . تعداد قطعات گل در آنها سه یا مضربی از سه است مثل یولاف وحشی ،‌ مرغ و اویار سلام .

"‌جلسه سوم 25/7/85 "
4- طبقه بندی از لحاظ فیزیولوژی :
در گیاهان مختلف سبزینه دار که فتوسنتز انجام می شود و در نتیجه مواد غذایی ساخته می شود اولین محصول پایدار بدست آمده در آنها متفاوت است . بدین معنی که اولین محصول پایدار در دسته ای از گیاهان یک اسید سه کربنی به نام «3- فسفو گلیسیریک اسید» و دسته ای دیگر یک اسید چهار کربنی به نام« دی کربوکسیلیک اسید » ( دارای دو عامل کربوکسیل COOH- ، ‌مثل اسید اگزالواستیک ،‌اسید مالیک ، اسید آسپارتیک ) می باشد . گیاهانی که اولین محصول پایدار حاصل از فتوسنتز آن ها یک اسید سه کربنه است گیاهان C3 و آندسته که اولین محصول پایدار آن ها چهار کربنی است گیاهان C4 نامیده می شوند . گیاهان C4 در مقایسه با گیاهان C3 از بازدهی فتوسنتزی بیشتری برخوردارند . بر همین پایه علف های هرز C4 نسبت به علف های هرز C3 قدرت رقابت زیادتری دارند . در تعدادی از گیاهان گوشتی فرآیند فتوسنتزی دیگری مشاهده شده که در شرایط رطوبت کم روزنه ها در شب باز شده و Co2 جذب می کنند و در روز بسته می شوند لذا شدت تعرق گیاه خیلی کم می شود . به این نوع مکانیسم ، متابولیسم کراسولایی (CAM) "Crassulation asid metabolism" می گویند مانند آگاو ،‌آناناس ،‌کاکتوس . کلیه ی گیاهان (CAM) جزء‌گیاهان گوشتی غیر نمکدوست هستند و عموما با محیط های خشک سازگارند . برخی از گیاهان C3 عبارتند از گندم ،‌جو ،‌سلمه ،‌ترشک ، توق ، تاتوره ،‌یولاف ،‌بارهنگ و پنیرک .
از گیاهان C4 مانند ذرت ، نیشکر ، اویار سلام ،‌ قیاق ،‌سوروف ، پنجه مرغی ،‌تاج خروس ،‌خرفه ،‌سورگوم ،‌علف شور ،‌خار خسک .

5- طبقه بندی بر حسب زیستگاه :‌
بر این اساس علف های هرز را به دو دسته خاکزی و آبزی تقسیم می کنند . این دو دسته از گیاهان همانطور که از نامشان پیداست به ترتیب در خاک و در داخل آب ،‌ روی آب (‌مانند عدسک آبی )‌ یا حد فاصل بین آب و خشکی (‌مانند لویی )‌ زندگی می کنند . در بعضی از اراضی که نسبت به آب غیر قابل نفوذ هستند پس از بارندگی ،‌ آب ، ‌زمین را فرا می گیرد و در آن علف های هرزی که قسمت عمده ی زندگی خود را در آب می گذرانند میرویند ولی هنگامیکه آب فروکش می کند یا تبخیر می شود ،‌علف های هرز نیز از بین می روند . این قبیل علف های هرز آبزی اغلب با علف های هرز مزارع برنج شباهت دارند و عبارتند از قاشق واش ،‌ نی ، ترشک ، تیرکمان آبی و لویی .

- زیست شناسی و بوم شناسی (‌اکولوژی علف های هرز )‌ :
زیست شناسی علف های هرز از تندش (‌جوانه زدن )‌دانه ، برقراری گیاهچه بذری ،‌رشد و نمو و تولید مثل آنها صحبت می کند . در صورتی که بوم شناسی علف های هرز ،‌توسعه ی یک گونه در داخل یک جمعیت و توسعه جمعیت ها در داخل یک جامعه در ناحیه ی معینی مورد بحث قرار می دهد . عوامل متعدد محیطی اثر عمیق روی همه ی این سیستم ها و فرآیندها دارند . محیط و جامعه زنده با هم اکوسیستم نامیده می شوند . وراثت ، ریخت یک موجود زنده ، استعداد رشد ، نحوه ی تولید مثل ،‌طول عمر و ... را تعیین می نماید . محیط اندازه ی پیشرفت این فرآیندهای حیاتی را مشخص می سازد . کسب اطلاعاتی در مورد زیست شناسی علف های هرز و بکارگیری مدیریت عوامل محیطی ، تغییر جمعیت ها و جوامع گیاهی را در جهت معینی امکان پذیر می سازد .

- تعداد بذر علف های هرز :
بقای نسل گونه های مختلف گیاهان بستگی زیادی به تعداد بذر تولیدی و قوه نامیه آن ها دارد و مطالعات نشان می دهد که تعداد بذر گیاهان وحشی و علف های هرز خیلی بیشتر از انواع اهلی آنهاست و مثلا در یک بوته چاودار وحشی تا 250 عدد بذر شمارش کرده اند. برای نمونه در زیر تعدادی از علف های هرز و تعداد تقریبی بذر هر یک به ازای هر بوته ذکر شده است :

[تصویر:  1234.jpg]
- تولید بذر در شرایط نامساعد :
علف های هرز در شرایط نامساعد نیز قادرند بذر تولید کنند . در شرایط نامطلوب و با حاصلخیزی کم زمین ، دمای پایین ، کمی‌ آب و کوتاه بودن فصل رشد ،‌ علف های هرز موفق ، بذر تولید می کنند . مثلا سلمه ،‌توق ،‌دم روباهی و تاتوره می توانند در اواسط شهریور جوانه بزنند و رشد کنند و قبل از فرا رسیدن زمستان و شروع یخبندان بذر های خود را تولید کنند . بعضی از آن ها به فاصله کوتاهی پس از گرده افشانی تولید بذر می کنند . پیچک و فرفیون 10 روز بعد از گرده افشانی بذور کامل را تولید می کنند .
- سبز شدن بذر علف های هرز :
جوانه زنی شامل یکسری مراحل پی در پی می باشد که به فعال شدن رویان و ظهور آن از دانه منجر می شود و برای رخداد این فرآیند ، بذر ها احتیاج به محیطی دارند که رطوبت ، اکسیژن ،‌حرارت و نور مناسب را فراهم سازد . جوانه زدن شامل حوادث مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی زیر می شود :‌

1- آماس و جذب آب 2- آبگیری بافت ها 3- جذب O2 4- فعالیت آنزیمی و هضم
5[b]- انتقال مولکول های هیدرولیز شده به محور جنین
6- افزایش تنفس و ساختن مواد
7- شروع تقسیم سلولی و بزرگ شدن آنها 8- ظاهر شدن جنین
[/b]

تکثیر و انتشار علف های هرز به ظرفیت جوانه زدن ،‌ قدرت جوانه زدن و دوره خواب بذر آن ها بستگی دارد . بذر تعدادی از علفهای هرز قوه ی نامیه ی خود را سالیان دراز در خاک حفظ می کنند . بذر علف های هرز همگی قادر نیستند به محض جدا شدن از گیاه مادر و قرار گرفتن در زمین جوانه بزنند . از میلیون ها بذری که بر زمین می ریزد فقط تعداد محدودی سبز می شوند و بقیه به همان وضع در زمین می مانند که در واقع این مدت زندگی پنهان یا دوره خواب بذر مکمل قدرت نامیه ی آن است . در بعضی از علف های هرز که دو یا چند عدد بذر در یک میوه یا کپسول قرار دارد با مدت زندگی پنهان هر یک از بذر ها متفاوت است . به این معنی که ممکن است یکی از آن ها بعد از یک ماه و بذر دیگر بعد از یکسال جدا شدن از بوته ، ‌جوانه بزند یا آماده ی جوانه زدن گردد ؛ بدین ترتیب بذر علف های هرز در حفظ و بقایای نسل گیاه دخالت دارند و چنین استنباط می شود که آیش گذاشتن زمین نمی تواند دافع همه ی علف های هرز باشد .

- دوره ی خواب بذر :
دانه هایی که یکی از شرایط لازم جهت جوانه زنی را در اختیار نداشته باشند در یک دوره ی استراحت (‌سکون ،‌ "Quiesence" )‌ به سر برده و به محض اینکه شرایط لازم فراهم گردد جوانه خواهند زد . اگر شرایط لازم برای جوانه زنی فراهم باشد ولی دانه در حالی که زنده است نتواند جوانه بزند در آن صورت در حال خواب (‌خفتگی ) " Dormancy" به سر می برد .

- ‌قوه ی نامیه ی بذر علف های بذر :‌
عبارتست از توانایی بذر علف هرز برای جوانه زدن که با درصد جوانه زدن ، ‌سرعت جوانه زدن و قدرت بوته های حاصل ارزیابی می شود . عواملی مانند سن بذر و شرایط نگهداری آن بر قوه ی نامیه ی بذر تاثیر می گذارند . بعضی از علف های هرز قوه ی نامیه ی بذرهایشان بین 2 تا 5 سال می باشد ولی اکثر آن ها بذرشان تا چند سال بعد نیز باروری خود را حفظ می کنند مثلا بذر ترشک پس از 70 سال سبز می شود . حفظ قوه ی نامیه ی بذر طی سال های متمادی همراه با تعداد فراوان آن برای علف های هرز این امکان را بوجود می آورد که در صورت استقرار در زمین رشد ونمو بعدی آن ها تضمین شود . بدین ترتیب ممکن است یک علف هرز برای چندین سال پی در پی بطور موثر کنترل شود ولی در صورت بی دقتی در روش های کنترل دوباره بصورت یک مشکل عمده بروز نماید .

- سازش برای سهولت در پراکنده شدن :‌
میوه و بذر علف های هرز برای تسهیل در پراکنش خود سازش یافته اند و براحتی قابل انتقال هستند . بذر تعدادی از علف های هرز خار دارند و بدینوسیله به پر ،‌خز ،‌ موی حیوانات و لباس انسان چسبیده و جابجا می شوند . تعدادی چتر و بال دارند که سبب سهولت پراکنش آنها با باد می شوند . در برخی ساختمان متورم یا چوب پنبه ای باعث می شود که روی آب شناور بمانند. بذر هایی که فاقد این خصوصیات هستند با ماشین آلات کشاورزی ،‌اتومبیل ،‌هواپیما ،‌کشتی یا محصولات کشاورزی و جنگلی آلوده براحتی منتقل می شوند.

- عوامل انتشار بذر علف های هرز :‌
1- باد 2-آب 3- جانوران 4- انسان 5- بذر گیاهان زراعی 6- ادوات کشاورزی 7- نهال و نشا
8- کود های دامی

- غیر قابل تفکیک بودن بذر :‌

بذر بسیاری از علف های هرز در صورتی که با بذر گیاهان زراعی مخلوط شود به سختی قابل تشخیص یا تفکیک از هم هستند . بسیاری از علف های هرز بذرهایی تولید می کنند که از نظر شکل و اندازه با بذر گیاهان زراعی تفاوت چندانی ندارند ؛ این شباهت در شکل و اندازه باعث می شود که هنگام بوجاری نتوان آن ها را از هم جدا کرد ، در نتیجه به مزرعه بر گشته و کاشته می شوند . مثل یولاف وحشی در داخل غلات ،‌ بذر سس با حبوبات دانه ریز مثل یونجه .

- اکولوژی علف های هرز :
تمام موجودات زنده ای که در یک جامعه ی زیستی عضویت دارند تحت تاثیر سه دسته عوامل محیطی قرار می گیرند . این سه دسته عوامل موثر در یک محیط عبارتند از :‌

1- عوامل جوی محیط (‌عوامل اقلیمی )
2- عوامل محیط خاک ( عوامل مربوط به زمین )
3- عوامل زیستی محیط ( عوامل حیاتی )‌


1- رابطه ی علف های هرز و عوامل اقلیمی :‌ عوامل اقلیمی موثر بر رشد ونمو گیاهان شامل نور (‌کیفیت ،‌ شدت ، ‌مدت )‌،‌دما (‌حداقل، ‌حداکثر ،‌ معدل ماهانه ،‌سالیانه ،‌روزانه و دوره های یخبندان ) ،‌رطوبت ، ‌باد (‌جهت ،‌سرعت ، ‌مدت )‌ و اتمسفر (‌میزان CO2 ،‌O2 ‌و مواد سمی و رطوبت نسبی )‌ می باشد . علف های هرز در مقابل شرایط خشکی و سرماهای بی موقع محفوظ تر می مانند . اغلب مشاهده می شود که بر اثر سرمای شدید ،‌ زراعت از بین می رود ولی علف های هرز که با زراعت و شرایط واحدی بوده اند مقاومت کرده ، کمتر دچار زیان می شوند . بذر علف های هرز نیز برای انتشار و ماندن در خاک و حفظ قوه ی نامیه ی خود مقاومتر و مجهز تر از بذر گیاهان زراعی است .

2- رابطه ی علف های هرز و عوامل مربوط زمین :‌ این عوامل شامل فاکتورهای توپوگرافیک (‌نقشه برداری )‌ ارتفاع و شیب و نیز پارامترهای مربوط به خاک مثل PH ، بافت خاک ، ‌زه کشی خاک ، ‌حاصلخیزی خاک و مواد آلی و معدنی موجود در خاک و ... است.

الف )‌ ارتفاع محل : ‌علف هایی که در کنار دریا و در سطح دشت می رویند با علف های هرزی که در مزارع واقع در ارتفاعات سبز می شوند کاملا متفاوتند ؛ ‌حتی دو بوته از یک گونه ی علف هرز که در دو مزرعه متفاوت از لحاظ ارتفاع می رویند ، ‌ساختمان متفاوتی خواهند داشت .

ب)‌ نوع زمین : منظور از زمین ،‌ دایر ،‌ دایر یا مخروبه بودن آن است که با گونه های خاص علف های هرز بستگی دارد. در زمین دایر که در آن گیاهان زراعی کاشته می شوند هر نوع محصولی علف هرز مخصوص به خود را دارد . در اراضی بایر علف های هرزی می رویدکه در سایر اراضی دیده نمی شود . مثلا سلمه تره در اراضی آباد و دایر رشد و نمو می کند و قیاق مخصوص مزارع آبی است و در اراضی بایر دیده نمی شود . علف های هرز بایر خاص این نوع اراضی هستند و در اراضی دایر قادر به ادامه زندگی نیستند . اگر زمین بایری به دایر تبدیل شود علف های هرز آن بتدریج عوض می شوند ؛ ‌خارشتر ،‌ ورک و جغجغه مخصوص اراضی بایرند . در اراضی دایر که الزاما آبیاری و کود دهی می شوند ناچار از بین می روند . خار خسک معرف اراضی بایر است . اراضی مخروبه یا زمین هایی که چند سالی زیر کاشت بوده و بعد رها شده اند نیز علف های هرز مخصوص به خود دارند . اکثر علف های هرز این زمین ها هیچ شباهتی با زمان بایر بودن یا هنگام دایر بودن آن ها ندارند مثلا تاتوره ، تاج ریزی و ازمک از این دسته علف های هرز هستند .

ج)‌ ترکیب فیزیکی و شیمیایی زمین : یکی از شرایط موفقیت در کشت گیاهان زراعی مناسب بودن زمین برای کاشت محصول زراعی مورد نظر است ؛‌یعنی زمین شنی یا سبک برای شبدر مناسب است یا برای اسپرس زمین آهکی باید انتخاب شود . البته این نوع نتایج با تجربه ی مکرر و تجزیه ی شیمیایی خاک بدست می آید ولی در گیاهان خودرو این انتخاب به عهده ی طبیعت است . علف های هرز موجود در هر مزرعه آن هایی هستند که توانسته اند خود را با محیط هماهنگ سازند . بنابر این گونه های علف هرز بر حسب جنس زمین و ترکیب شیمیایی هر زمین محدود و مشخص خواهد شد ،‌ بطوریکه با مشاهده انواع علف های هرز در یک مزرعه یا زمین ترکیب و جنس آن زمین را به طور تقریب می توان تعیین کرد مثلا ورک و شبدر مخصوص اراضی شنی هستند ،‌کاهوی وحشی و کاسنی مخصوص اراضی رسی اند ،‌علف شور و اسفناج وحشی در اراضی شور و قلیایی می رویند . آلاله وحشی علف زمین های باتلاقی و شقایق و اسپرس وحشی علف های اراضی آهکی هستند .

"جلسه چهارم 9/8/85"
3- رابطه ی علف های هرز با عوامل حیاتی :‌ موجودات زنده ای که در یک جامعه زیستی به سر می برند ممکن است ارتباطات مختلفی با یکدیگر داشته باشند . هر نوع ارتباط بین موجودات زیستی خود نوعی عامل زیستی محیط است . بین گیاهان هرز و عملیات زراعی نیز روابطی موجود است که به طور اختصار به آن ها اشاره می شود :‌

الف )‌ انسان :‌ انسان به صورت های مختلف و از راه های گوناگون در وضع علف های هرز دخالت می کنند و از لحاظ تغذیه خود و دام های خود با علف های هرز سر وکار دارد . در حال حاضر نیز نظر مساعد انسان نسبت به بعضی از انواع گیاهانی که مورد نظر وی هستند باعث بقای آن ها می شود یا برعکس کوشش او در انهدام و فنای انواعی که زیان آور محسوب می شوند منجر به انهدام آن ها خواهد شد . ایجاد شهر ، شهرک ، ساختمان های مسکونی ، راه و .. در تغییر وضع محیط و علف های هرز مؤثر است .

ب) حیوان :‌ علف و حیوان علف خوار لازم و ملزوم یکدیگرند ؛ حیوان در مقابل تغذیه با علف های هرز باعث ازدیاد و انتشار آن می شود حتی در بعضی از مواقع توقف بذر علف های هرز در معده ی حیوان شرط سبز شدن آن است .

ج) حشرات : بدلیل انواع متعدد حشرات و ارتباط بیشتری که با گیاهان دارند ، همبستگی زیادتری نیز بین آن ها هست . حشرات اغلب از یک نوع گیاه خاص و حتی از یک عضو به خصوص آن تغذیه می کنند و بدین ترتیب وابستگی زیادتری بین‌آنها وجود دارد . حشرات با کمک به گرده افشانی موجب بقای نسل برخی گیاهان شده ، برخی نیز سبب انتشار انواعی از گیاهان و برخی نیز بدلیل افزایش جمعیت باعث انهدام گیاه مورد علاقه ی خود خواهند شد.

د)‌ موجودات ذره بینی : مانند نماتدها و میکروارگانیسم هایی که باعث بیماری در بعضی گیاهان زراعی می شوند روی انواع بخصوصی از علف های هرز زندگی می کنند.

هـ) گیاهان زراعی : هر مزرعه علف های هرز مخصوص به خود را دارد . به عنوان مثال گل گندم را در مزارع گندم می بینیم ، سس در یونجه زار و تاکستان مشاهده می شود . قیاق مخصوص مزارع آبی است و خارخسک معرف اراضی بایر است . همانگونه که بین علف های هرز و گیاه زراعی همبستگی وجود دارد ، امکان نبود سازش نیز وجود دارد بطوریکه اگر در زمینی که علف های هرز مخصوص وجود دارد نوعی گیاه زراعی را که با آن ها سازش ندارند بکاریم، علف های هرز خود بخود از بین می روند . در اصطلاح این گیاه زراعی را گیاه خفه کننده یا زراعت پاک کننده می گویند که در برنامه ی تناوب برای از بین بردن علف های هرز مورد استفاده قرار می گیرد مثل غلات یا آفتابگردان .

و) عملیات زراعی : بعضی از گیاهان هرز به عملیات زراعی حساسیت دارند بطوریکه دخالت انسان سبب نابودی آن ها می شود مانند گیاهان مخصوص اراضی مخروبه ؛ برخی از علف های هرز برعکس طالب این گونه عملیات هستند ( باعث دوام و بقای آن ها می شود) مثلا تلخ بیان و شیزین بیان با شخم زدن زمین از داخل مزرعه خارج می گردند. برعکس پیچک پس از شخم و آبیاری زمین در داخل مزرعه نمودار می شود . ورک با تغییر وضع فیزیکی زمین مثل کود دادن نابود می گردد . منظور از عملیات زراعی ، شخم ، آبیاری ، کوددهی و دیگر عملیاتی که برای گیاه زراعی انجام می شود نه عملیاتی که برای دفع علف های هرز صورت می گیرد .

روش های دفع علف های هرز :

مبارزه ی صحیح با علف های هرز مستلزم شناخت دقیق بسیاری از پارامترهای محیطی است که با کنترل علف های هرز ارتباط دارند . عملیاتی که برای محدود ساختن رشد و انتشار علف های هرز بکار گرفته می شوند به سه دسته عمومی تقسیم می شوند :‌

1- پیشگیری "Prevention" :‌ یعنی ممانعت از ورود یک علف هرز به داخل منطقه ی غیر آلوده که در درجه ی اول رعایت بهداشت زراعی در حد مطلوب مورد نظر است . وقتی عملیات زراعی در مزرعه ای که علف هرز ندارد شروع می شود باید از ورود و گسترش علف های هرز جدید جلوگیری شود .

- روش های پیشگیری : به منظور جلوگیری از آلودگی های اولیه راه هایی توصیه شده است که هدف از آنها ممانعت از توسعه ی علف های هرز بوسیله ی بذر یا اندام های رویشی است .

الف ) استفاده از بذر سالم و بوجاری شده که عاری از بذر علف های هرز باشد .

ب) استفاده از کودحیوانی پوسیده ( بذر بسیاری از علف های هرز مشکل آفرین ممکن است همراه با دانه هایی که برای تغذیه ی طیور خریداری شده اند وارد مزرعه گردند . )‌

ج) جلوگیری از به گل نشستن علف های هرز ( هدف آنست که از تولید بذر علف های هرز موجود جلوگیری شود .)‌

د) تمیز کردن جوی های آبیاری : در اطراف جویها و کانال های آبیاری بدلیل وجود رطوبت فراوان علف های هرز بسیاری روییده می شود ؛ این کانال ها براحتی می توانند منبع عظیمی برای گسترش علف های هرز به داخل مزرعه باشند .

هـ) تمیز کردن ماشین آلات و ادوات کشاورزی : قبل از شروع عملیات با ادوات و ماشین های کشاورزی برای اجتناب از آلوده شدن مزارع غیر آلوده باید همه قسمت هایی را که احتمال وجود بذر در آن ها هست تمیز کرد .


2- ریشه کن کردن "Eradication" : یا نابودی علف های هرز عبارتست از حذف کامل همه ی بوته ها و قسمت های زنده مثل ریزوم ها ، ساقه ها و غده های علف های هرز از یک منطقه . در صورتی که آلودگی مزرعه به علف های هرز در سطح کمی باشد و زمان کوتاهی از پا گرفتن آن گذشته باشد ، امکان موفقیت در ریشه کنی زیادتر است ولی در صورتی که مزرعه آلوده باشد ، روش هایی که به کمک آن بتوان بذر های مدفون شده در خاک را که سالیان دراز می توانند زنده بمانند از بین برد وجود ندارد . معمولا برای مبارزه با عوامل زیان بار در کشاورزی همیشه تا رسیدن به آستانه ی اقتصادی از مبارزه خودداری می شود . مفهوم آستانه ی اقتصادی اینست که وسعت عملیات مبارزه نباید به حدی باشد که هزینه آن برابر میزان خسارت باشد به عبارت دیگر در صورتی که خسارت عوامل زیان آور بیش از هزینه مبارزه با آن ها باشد اقدام به کنترل و مبارزه می شود و این مفهوم در مورد علف های هرزی که به آهستگی پراکنده می شوند و پس از رشد یافتن کاملا مستقر می گردند مصداق ندارد . آستانه ی اقتصادی یک علف هرز تازه وارد به مزرعه از موقعی آغاز می شود که تولید بذر کند . هرچند خسارت یک علف هرز نسبت به مجموع گیاه زراعی ممکن است چشمگیر نباشد اما ضرر نسل های بعدی آن و هزینه ی مبارزه با آن ها بسیار زیاد خواهد بود . قبل از اینکه یک بوته ی علف هرز به بذر بنشیند باید آن را از بین برد ؛ یعنی هم خود علف هرز و هم اندام های زایشی آن باید کاملا نابود و در واقع محل را از وجود آن پاک کرد . این عمل خصوصا در مواردی که آلودگی تازه صورت گرفته و یا نوع مخصوصی از علف هرز در مزرعه یافت شده باشد قابل توصیه است هر چند هزینه ی آن هم خیلی بالا باشد .

3- کنترل "Control" : کنترل یا مبارزه یعنی عملی که در نتیجه ی آن مشکلات و زیان های ناشی از وجود علف های هرز کاهش یابد . مبارزه با علف های هرز را در بیشتر موارد می توان عملی ترین و منطقی ترین راه علاج دانست . علف های هرز اغلب در چنان سطح وسیعی پراکنده می شوند که ریشه کن کردن آن ها ممکن نیست ولی در مقابل ،‌کنترل آن ها امکان پذیر است ؛ یعنی زیان آن ها را به حداقل برسانیم . کنترل علف های هرز شامل روش های مکانیکی ، زراعی ، شیمیایی و بیولوژیکی است . با توجه به اینکه گیاهان هرز مقاومت بیشتری دارند، برای اینکه کنترل آنها مؤثر واقع شود ،‌ باید از کلیه ی روش های موجود به صورت تلفیقی استفاده کرد ، ‌به همین دلیل هزینه ی کنترل علف های هرز بالاست ولی در عوض محصول مزارع به نسبت قابل توجهی در بعضی موارد تا 50 درصد افزایش می یابد . جهت موفقیت در اجرای عملیات کنترل بایستی موارد زیر را در نظر داشته باشیم :‌

الف ) راه های انتشار علف های هرز را بدانیم .

ب)‌ از ورود علف های هرز به مرحله ی گلدهی و دانه بندی جلوگیری کنیم .

ج) از توسعه و گسترش علف های هرز چند ساله که از طریق رویشی تکثیر پیدا می کنند جلوگیری کنیم .


" جلسه پنجم 23/8/85 "‌

1- کنترل فیزیکی یا مکانیکی " Physical or mechanical control" :

کنترل مکانیکی قدیمی ترین و پر طرفدارترین روش کنترل علف های هرز محسوب می شود و قدمت آن با کشاورزی برابر است .

الف ) شخم " Tillage " :‌ مهمترین هدف شخم در کشاورزی مدرن کنترل علف های هرز است که از دو طریق زیر حاصل می شود:

1- قطع کردن و زیر خاک کردن اندام ها

2- آوردن بذر علف های هرز به سطح خاک که بعد از جوانه زنی می توانند توسط شخم ثانویه کنترل شوند .

شخم زدن ریشه ی علف های هرز را از خاک خارج می سازد ، اندام های گیاهی را می برد یا تکه تکه می کند که در نتیجه خشک می شوند . علف ها را در عمق خاک دفن می کند که بواسطه نداشتن ذخایر کافی قادر به رشد مجدد نخواهند بود . اگر علف هرز یکساله ،‌دو ساله یا چند ساله در مراحل رشد اولیه باشد ، ‌بهترین زمان برای از بین بردن آن ها هنگامی است که هنوز جوان هستند و به خوبی در زمین مستقر نشده اند . شخم زدن همچنین قسمت هوایی گیاهان چند ساله ی خزنده را از بین می برد. اگر سطح خاک خشک باشد این کار نتیجه ی بهتری خواهد داشت زیرا اندام های بریده شده رطوبت خود را زودتر از دست می دهند . اگر خاک به اندازه ی کافی خشک باشد امکان از بین رفتن علف های هرز سمج نیز وجود دارد ولی اگر خاک مرطوب باشد یا بلافاصله پس از شخم زدن باران ببارد ممکن است علف های هرز دوباره زنده شوند . گیاهان هرز چند ساله ی خزنده که با ریزوم و ریشه های خزنده تولید مثل می کنند یا گیاهان یکساله ای که ریشه ی سالم داشته یا قدرت تولید ریشه ی نابجا داشته باشند می توانند در چنین شرایطی مجددا تثبیت گردند . شخم زدن زمین باعث ریخته شدن خاک روی علف های هرز و پوشاندن آن ها می شود . پوشیده شدن گیاهان با خاک سبب خفه شدن مریستم های حساس ،‌کاهش جذب نور و تبادلات گازی می شود و در نتیجه فتوسنتز متوقف می گردد اما در مورد بذر این موضوع مصداق ندارد . خاک ریخته شده روی بذر باعث افزایش مقاومت و بقای آن می شود . در نتیجه ی شخم زدن زمین اندام های هوایی علف های هرز چند ساله به خصوص اگر چند روزی از جوانه زدن آن ها بیشتر نگذشته باشد از بین می روند . فشاری که برای تولید ساقه های جدید برای اندام های زیر زمینی وارد می شود باعث خواهد شد ذخایر غذایی آنها بتدریج تمام شود و در صورتی که شخم زدن زمین تکرار شود از ذخایر کربوهیدرات در اندام های زیر زمینی گیاه نیز کاسته می شود .





ادوات و ابزار معمول برای زیر ورو کردن خاک یا شخم اولیه :

1- گاو آهن برگردان دار : که خاک را می برد ،‌بلند کرده و پس از برگردان ،‌خرد می کند ، بدین ترتیب بقایای گیاهی با خاک پوشیده می شود.

2- گاو آهن بشقابی :‌این وسیله خاک را کمتر بر می گرداند و بقایای گیاهی بیشتری را در سطح زمین باقی می گذارد . در زمین هایی که در آن ها ساقه های خشبی گیاهان مستقر شده اند کارایی گاو آهن بشقابی بیشتر است .

3- گاو آهن قلمی : با گاو آهن پنجه غازی و کولتیواتور شباهت زیادی دارد . هر قلم 5 تا 10 سانتیمتر پهنا دارد . نتیجه ی کار آن ها بریدن و نرم کردن خاک است نه برگردان آن . با استفاده از این نوع گاو آهن قسمت بیشتری از بقایای گیاهی در سطح خاک باقی می ماند .

4- گاو آهن پنجه غازی : معمولا در زمین هایی که بقایای گیاهی زیادی وجود داشته باشند و بخواهند آن ها را در سطح زمین باقی بگذارند از این گاو آهن استفاده می کنند . در زمین هایی که خطر فرسایش بادی و محدودیت آب وجود دارد برای شخم اولیه از گاو آهن پنجه غازی استفاده می شود که ضمن باقی گذاشتن بقایای گیاهی ،علف های هرز را نیز کنترل خواهد کرد .

ب) وجین کردن (‌کندن ) "Weeding " :‌ وجین ساده ترین و قدیمی ترین روشی بود که انسان توسط آن به کنترل علف های هرز پرداخت . مؤثرترین و دقیق ترین روش کنترل علف های هرز یکساله و دوساله در کشاورزی فشرده و سطح کم ،‌وجین دستی آن ها در بین ردیف های کاشت توسط بیلچه و بیل و در مرحله ی قبل از تولید دانه است ولی در مورد علف های هرز چند ساله چون قسمتی از اندام های زیر زمینی در خاک باقی مانده و از آن ها پایه های جدید ظاهر می شوند بایستی عمل وجین در دو یا سه نوبت و بفاصله 15 تا 20 روز از هم تکرار گردد .

ادوات وجین :

1- ادوات دستی : بیل ،‌بیلچه ، فوکا

2- ادوات موتوری : کولتیواتور ،‌روتیواتور ، هرس داندانه فنری

یکی از مهمترین دلایل کشت ردیفی گیاهان زراعی سهولت اجرای عملیات داشت نظیر کولتیواتور زنی است که یک روش مفید و عملی برای کنترل علف های هرز بین ردیف ها در مزارع و باغات و اراضی تحت آیش بشمار می رود . در ساختمان کولتیواتور دو نوع تیغه یکی پنجه غازی و دیگری قلمی (‌چیزلی ) وجود دارد . در ساختمان هر دو نوع کولتیواتور فنرهایی تعبیه شده که از شکستگی تیغه ها در برابر موانع خاک جلوگیری می کنند و در صورت استهلاک می توان تیغه ها را تمیز نمود .

کولتیواتور های قلمی به عنوان یکی از بهترین و مناسبترین دستگاه ها جهت کنترل علف های هرز در پاییز و فصل آیش کاربرد دارند و بدلیل سطح تماس کمتر با خاک در عمق بیشتر نفوذ کرده و وظیفه ی سست کردن خاک در اعماق پایینتر و از بین بردن علف های هرز با ریشه های عمیق را بعهده دارند . کولتیواتورهای پنجه غازی معمولا در فصل بهار و بین ردیف های کاشت برای کنترل علف های هرز تازه رسته و جوان و با ریشه دوانی کم بکار می روند .

دستگاه روتیواتور دارای پره هایی است که حول محوری چرخش داسته و نوک پره ها تقریبا بصورت عمودی وارد خاک می شوند و علف های هرز را بیرون می کشند . بهترین نتیجه از روتیواتور زنی زمانی حاصل می شود که علف های هرز حداقل 5 سانتیمتر ارتفاع داشته باشند و ضروری است که بعد از روتیواتور زنی به روش های مختلف نظیر هرس زنی در سطوح بزرگ و استفاده از شن کش در سطوح کوچک بقایای علف های هرز را جمع آوری نمود . از این دستگاه در سله شکنی هم استفاده می شود .

ج) چیدن ( درو کردن ) "Moving" :

یکی از روش های ابتدایی مدیریت علف های هرز چیدن اندام های هوایی آنهاست که امروزه نیز در سطوح کوچک انجام می گیرد ولی در سطوح بزرگ از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نمی باشد . در مواقعی که علف کاملا مزرعه را پوشانده است بخصوص در باغ ها ،‌کنار مزارع ،‌روی پشته ی نهرها و در چمنزارها می توان با دست یا ماشین آلات مختلف علف های هرز را فبل از گل دادن چید تا بدین وسیله از تولید بذر آن ها جلوگیری شود . چیدن در مورد اغلب علف های هرز یکساله تاثیر قطعی داشته و برای کنترل علف های هرز دو ساله بایستی در سال دوم نسبت به این کار اقدام نمود . برای کنترل علف های هرز چند ساله معمولا از این روش استفاده نمی شود زیرا به دلیل تکرار این عمل هزینه ی‌ آن زیاد می شود . هدف از چیدن مکرر علف های هرز چند ساله جلوگیری از ادامه ی سنتز مواد غذایی در برگ ها ،‌تسریع در مصرف مواد غذایی ذخیره ای در اندام های زیر زمینی و قراردادن گیاه در گرسنگی و در نهایت از بین بردن علف های هرز است . به عبارت دیگر چیدن مکرر اندام های هوایی موجب به تحلیل رفتن مواد ذخیره ای اندام های زیر زمینی گردیده و گیاه از بین خواهد رفت . این عمل اصطلاحا گرسنگی اجباری می شود .

د) سوزاندن "Firing" :‌

سوزاندن معمولا در مورد علف های هرزی که در زمین های آیش و بدون زراعت وجود دارند انجام می گیرد . علاوه بر گیاهانی که بر اثر آتش می سوزند گرمای زیاد باعث کشته شدن بذر علف های هرز ،‌ حشرات و قارچ ها نیز می شود ؛ این عمل بوسیله ی شعله افکن و یا توسط آب گرم ( 50 درجه سانتیگراد )‌ انجام می شود .

سوزاندن علف های هرز اطراف مزارع ،‌بستر نهرها ،‌ اراضی بلا مصرف و کنار جاده ها وسیله ی مؤثری در مبارزه با علف های هرز به شمار می آید . بیشترین استفاده از این روش در مورد مزرعه ی پنبه اعمال می شود . پنبه ساقه های چوبی و سخت دارد ، با شعله افکنی در فاصله ی ردیف ها و زیر بوته های آن علف های هرز کوچک می سوزند .

معایب کنترل مکانیکی :

1- ادواتی مانند گاو آهن برگردان دار با از بین بردن پوشش گیاهی و سست کردن لایه سطحی خاک ، فرسایش آبی و بادی را به خصوص در زمین های شیبدار افزایش می دهند .

2- بدیلیل بهبود تهویه خاک و تجزیه مواد آلی تلفات ماده آلی خاک افزایش می یابد .

3- کولتیواتور زنی ممکن است باعث قطع ریشه های سطحی برخی گیاهان زراعی نظیر ذرت و ذرت خوشه ای که در عمق 10 سانتیمتری خاک فعالیت می کنند شود .

4- اجرای روش های مکانیکی ممکن است با تکه تکه کردن اندام های زیر زمینی علف های هرز چند ساله آن ها را در مکان های جدید استقرار دهد .

2- کنترل زراعی "Cultural control" :

آسانترین و ارزانترین روش مدیریت علف های هرز محسوب می شود . در کنترل زراعی علف های هرز از مدیریت زراعی و رقابت استفاده به عمل می آید و مهمترین روش های آن عبارتند از :

الف )‌ آیش "Fallowing" :‌ نکاشت گذاشتن زمین برای یک مدت معین را آیش می نامند . مفهوم آیش رها سازی زمین نیست تا علف های هرز در آن بذر تولید کنند بلکه بایستی توجه نمود که در فصل آیش از طریق خراش دادن سطحی خاک توسط کولتیواتور قلمی و کاربرد علف کش ها نسبت به کنترل علف های هرز اقدام نمود .
ب)‌تناوب زراعی "Rotation" :‌ توالی کشت زراعت های مختلف در یک مزرعه و یا تعویض نوع کشت در یک قطعه زمین در فصول متوالی را تناوب زراعی می نامند . هر نوع زراعتی اعم از ردیفی و یا غیر ردیفی توسط علف های هرز خاصی که بتوانند همان شرایط زراعی گیاهان اصلی را تحمل نمایند مورد هجوم قرار می گیرد به عنوان مثال تاج خروس ،‌سلمه تره ، توق و گونه های مختلف ارزن وحشی بیشتر در زراعت های تابستانه مانند ذرت و چغندر قند یافت می شود . در حالی که ارقام خردل ،‌یولاف وحشی ،‌سیر وحشی و گل گندم بیشتر در غلات پاییزه می رویند . وقتی که عملیات زراعی مشابهی طی سالیان متمادی در مزرعه ای اجرا شود ،‌ علف های هرز وابسته به آن زراعت تمایل

 

[ ] [ ] [ مدیر ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

صفحات دیگر
امکانات وب
 <

كد ماوس

كد ماوس


بیست تولزکد لوگوهای سه گوشه
بیست تولزکد لوگوهای سه گوشه